اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ فِي ذلِک‌َ لَآيَةً لِمَن خاف‌َ عَذاب‌َ الآخِرَةِ ذلِک‌َ يَوم‌ٌ مَجمُوع‌ٌ لَه‌ُ النّاس‌ُ وَ ذلِک‌َ يَوم‌ٌ مَشهُودٌ (103)
محققا در اينکه قضاياي انبياء سلف و امم ماضيه هر آينه آيت و دليل و برهان است براي کسي که بترسد عذاب آخرت را که آخرت روزيست که جمع ميشوند از براي آن روز جميع النّاس مؤمن و کافر و آن روزي که در حق آنها شهود شهادت ميدهند يا جميع ناس خصوصيات آن روز را مشاهده ميکنند.
إِن‌َّ فِي ذلِک‌َ لَآيَةً يعني در اينکه قصص انبياء که تذکر داديم، آية و نشانه است براي امري و دليل که دلالت ميکند بآن امر و برهان که واضح و مبين ميکند آن امر را که مخالفت انبياء چه عواقب وخيمه دارد در اينکه عالم و عالم آخرت
جلد 11 - صفحه 123
ولي پي بردن باين دليل و برهان و آية و ترتيب اثر بر آن مخصوص است لِمَن خاف‌َ عَذاب‌َ الآخِرَةِ که ايمان بمعاد داشته باشد و لازمه آن ايمان بجميع عقائد حقه و اجتناب از معاصي الهيه و اتيان باعمال صالحه است سپس خداوند توصيف آن روز را ميکند.
ذلِک‌َ يَوم‌ٌ مَجمُوع‌ٌ لَه‌ُ النّاس‌ُ نفرمود يوم يجمع النّاس بصيغه معلوم بلکه بصيغه مجهول اشاره به اينکه آنها باختيار خود اجتماع نميکنند بلکه آنها را خداوند جمع ميفرمايد خوب و بد هر که هست و هر چه هست.
وَ ذلِک‌َ يَوم‌ٌ مَشهُودٌ نوع مفسرين بمعني اول تفسير کردند يعني تمام بلکه جن‌ّ و انس و ملک آن روز را مشاهده ميکنند، لکن لفظ مجموع دلالت بر اينکه معني داشت که اگر تمام جمع شوند البته آن روز مشهود آنها خواهد بود، و اما بمعني دوم که بنظر اظهر است يعني مشهود در حق آنها شهادت ميدهند و يشهد علي ذلک تفسير علي بن ابراهيم که گفت اي يشهد لهم و عليهم الانبياء و الرسل و ذکر انبياء و رسل از باب مثل است و الّا شهود قيامت بسيار هستند اعضاء و جوارح، ملائکه، قرآن، شهور مثل شهر رمضان، زمين و زمان و انبياء و ائمه و مؤمنين و غير اينها بر کليه اعمال.