اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يَوم‌َ يَأت‌ِ لا تَکَلَّم‌ُ نَفس‌ٌ إِلاّ بِإِذنِه‌ِ فَمِنهُم شَقِي‌ٌّ وَ سَعِيدٌ (105)
روزي که ميآيد روز قيامت احدي قدرت بر تکلم ندارد مگر باذن و اجازه خداوند پس بعض از افراد جن و انس داراي شقاوت هستند و بعضي سعادتمند.
يَوم‌َ يَأت‌ِ همان ساعت که تمام خلق زنده ميشوند و دستگاه قيامت بر پا ميشود و اوضاع محشر مشاهده ميشود تمام حيران و سرگردان و مضطرب و پريشان حال يک طرف بهشت زينت کرده، عرش سايه انداخته منبر وسيله نصب شده، لواي حمد بر پا حوض کوثر کنار آنجا انبياء و اوصياء و اولياء مجتمع. نسيم بهشت ميوزد و لواي حمد در حرکت و باد ميزند بر سر آنها که همين صحراي محشر است، و يک طرف در يسار محشر جهنم افروخته نعره‌اش گوشها را کر کرده.
شعله او بالا ميرود، خورشيد يک ني بالاي سر آنها سياه شده، زمين مثل کوره حداد ميجوشد، کفار و مشرکين و اهل ضلالت مجتمع مواقف قيامت بر پا که که حضرت صادق عليه السّلام فرمود
(ان‌ّ للقيمة خمسين موقفاً کل موقف مقام الف سنة ثم‌ّ تلا قوله تعالي في يوم کان مقداره خمسين الف سنة)
لا تَکَلَّم‌ُ نَفس‌ٌ تمام نفوس ساکت و صامت قدرت بر تکلم ندارند اليَوم‌َ نَختِم‌ُ عَلي أَفواهِهِم يس آيه 65 دهن‌ها مهر ميشود إِلّا بِإِذنِه‌ِ مگر کساني که مأذون بر تکلم باشند پس از اذن بتکلم درآيند حتي اعضاء و جوارح يک جا ميفرمايد شَهِدَ عَلَيهِم سَمعُهُم وَ أَبصارُهُم وَ جُلُودُهُم فصّلت آيه 19 يک جا ميفرمايد وَ تُکَلِّمُنا أَيدِيهِم وَ تَشهَدُ أَرجُلُهُم يس آيه 65، يک جا ميفرمايد فَکَيف‌َ إِذا
جلد 11 - صفحه 125
جِئنا مِن کُل‌ِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَ جِئنا بِک‌َ عَلي هؤُلاءِ شَهِيداً نساء آيه 45، الي غير ذلک از آيات و اخبار.
فَمِنهُم شَقِي‌ٌّ وَ سَعِيدٌ اهل محشر را دو قسمت فرموده يک قسمت سعداء و يک قسمت اشقياء و مراد مکلفين هستند و الا اطفال و مجانين و قاصرين از کفار خارج از اينکه دو قسمت هستند، و سعادت و شقاوت ببرهان عقل و نصوص قرآني و صريح اخبار و ضرورت دين و مذهب دائر مداير ايمان است اگر ايمان باشد و لو با گناه جن و انس باشد بالاخره سعادتمند ميشود و اگر نباشد و لو با عبادت جن و انس باشد در شقاوت است و از اينکه جهت تعبير به فمنهم فرموده که بعض آنها شقي و بعضي سعيد، و منافات ندارد که بعضي نه سعادت و نه شقاوت داشته باشند، و وجه تقديم شقي بر سعيد بواسطه کثرت اشقياء و قلّة سعداء است بلکه يک بهزار است.