آیه ۱۰۵ سوره هود

سوره هود، آیه ۱۰۵ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۳۳

يَوْمَ يَأْتِ لاَ تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلاَّ بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌ وَ سَعِيدٌ

آن روز که (قیامت و زمان مجازات) فرا رسد، هیچ کس جز به اجازه او سخن نمی‌گوید؛ گروهی بدبختند و گروهی خوشبخت!

معنی کلمات و عبارات
«نَفْسٌ»: فردی. کسی. «شَقِیٌّ»: بدبخت. «سَعِیدٌ»: خوشبخت.
نزول

سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱- هیچ کس در قیامت جز به اذن و رخصت خداوند سخن نخواهد گفت. «یوم یأت لاتکلم نفس إلاّ بإذنه» ضمیر در «یأت» به «یوم» در آیات قبل، باز مى گردد و «یوم» در «یوم یأت» به معناى حین و زمان است. بنابراین «یوم یأت ...»; یعنى، در آن هنگام که روز قیامت برپا شود ... . قابل ذکر است که «لاتکلم» در اصل «لاتتکلم» بوده که بر اساس قواعد صرفى یک «تاء» از آن حذف شده است. ۲- روز قیامت ، روز بروز و ظهور حاکمیت مطلق خداوند بر بندگان «یوم یأت لاتکلم نفس إلاّ بإذنه» از آن جا که در دنیا هیچ فعل و انفعالى صادر نمى شود مگر اینکه اذن خدا را همراه دارد ، مى توان گفت مقصود از «لاتکلم نفس إلاّ بإذنه» این است که: در آخرت این حقیقت براى همگان مکشوف مى شود و انسانها آن را لمس خواهند کرد. ۳- اختیار و انتخاب در روز قیامت ، از انسانها سلب مى شود. «یوم یأت لاتکلم نفس إلاّ بإذنه» قرین بودن هر گونه سخن در قیامت با اذن خداوند، مى تواند به این معنا باشد که: صحنه قیامت مانند دنیا نیست که انسانها با اراده خویش سخن بگویند و یا افعال دیگرى انجام دهند و احیاناً کارى کنند که مورد رضایت خدا نباشد; بلکه اختیار از آنها سلب مى شود و نمى توانند هر چه را مى خواهند بگویند. ۴- انسانها در قیامت ، به دو گروه تیره بختان و سعادتمندان تقسیم خواهند شد. «فمنهم شقى و سعید» ۵- مشرکان و منکران رسالت پیامبران ، تشکیل دهنده گروهِ تیره بختان در سراى آخرتند. «و ما ظلمنهم و لکن ظلموا أنفسهم ... فمنهم شقى» آیات پیشین که سخن از شرک ورزى و انکار رسالت پیامبران داشت ، قرینه بر این است که مشرکان و منکران رسالت ، مصداق بارزى از شقاوتمندانند. ۶- موحدان و مؤمنانِ به رسالت پیامبران ، تشکیل دهنده گروه سعادتمندان قیامتند. «فمنهم شقى و سعید»
تفسیر (۱۱)
روایات و احادیث

۷- «عن عبدالله بن سلام مولى رسول الله(ص) انه قال: سألت رسول الله(ص) فقلت: ... فأولاد المشرکین فى الجنة أم فى النار؟ فقال: ... انه إذا کان یوم القیامة... فیأمرالله عزوجل ناراً... ثم یأمرالله تبارک و تعالى أطفال المشرکین أن یلقوا أنفسهم فى تلک النار فمن سبق له فى علم الله عزوجل أن یکون سعیداً ألقى نفسه فیها ... و من سبق له فى علم الله عزوجل أن یکون شقیاً إمتنع فلم یلق نفسه فى النار ... و ذلک قول الله عزوجل: «فمنهم شقىّ و سعید»...; [منبع: توحید صدوق، ص ۳۹۱، ح ۱، ب ۶۱; نورالثقلین، ج ۲، ص ۳۹۵، ح ۲۱۲.] از عبدالله بن سلام نقل شده است که گفت: از رسول خدا(ص) پرسیدم: ... آیا فرزندان مشرکان [که در کودکى مرده اند] بهشتى هستند یا جهنمى؟ فرمود: ... هنگامى که قیامت فرا رسد ... خداوند به آتش فرمان حضور مى دهد ... سپس به کودکان مشرکان دستور مى دهد تا خود را در آن آتش درافکنند. پس هر کدام از آن کودکان که در علم خداى عزوجل سعادتمندیش رقم خورده است خود را در آن آتش مى افکند ... و آنان که در علم خداى عزوجل برایشان شقاوتمندى رقم خورده، از پذیرش فرمان خدا امتناع نموده و خود را در آتش نمى اندازند ... و این سخن خداوند عزوجل است که فرمود: « فمنهم شقى و سعید »...». ۸- «عن على(ع) انه قال: حقیقة السعادة أن یختم الرجل عمله بالسعادة و حقیقة الشقاء أن یختم المرء عمله بالشقاء; [منبع: خصال صدوق، ص ۵، ح ۱۴، باب الواحد; نورالثقلین، ج ۲، ص ۳۹۸، ح ۲۲۰.] از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده است: حقیقت سعادت این است که انسان عمل خود را به سعادت ختم کند (عاقبت به خیر شود) و حقیقت شقاوت این است که انسان عملش را به بدبختى ختم کند».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۱)
  • عدم امکان سخن گفتن انسان در قیامت، مگر به اذن خدا
  • خداوند یگانه، تنها حاکم در عرصه قیامت+۳ آیه
  • ظهور حاکمیّت خدا، در عرصه قیامت+۵ آیه
  • سکوت انسانها و صاحبان شعور، نزد خداوند، در قیامت+۳ آیه
  • مشرکان، از جمله شقاوتمندان و تیره بختان، در سرای اخرت
  • صدای فریاد و اه و ناله مشرکان، در دوزخ
  • تقسیم شدن انسانها در قیامت، به دو گروه شقاوتمند و سعادتمند
  • بت پرستان، گرفتاران در دام شقاوت
  • مشرکان، تیره بخت و شقاوتمند در قیامت
  • وجود انسانهای شقی و سعادتمند، در عرصه قیامت
  • سخن گفتن انسانها در قیامت، منوط به اذن خدا+۱ آیه
واژه‌ها