تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لِلرِّجالِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَکَ الْوالِدانِ وَ الْأَقْرَبُونَ وَ لِلنِّساءِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَکَ الْوالِدانِ وَ الْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ کَثُرَ نَصِيباً مَفْرُوضاً «7»
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 358
شأن نزول: در منهج- از عادت جاهليت اين بود که زنان و اطفال را ميراث نمى‌دادند و مى‌گفتند: مال متعلق کسى است که با دشمن جنگ کند و به طعن نيزه و ضرب شمشير، غنايم را متصرف شود. چون حضرت ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به مدينه هجرت نمود، طريقه ميراث همين بود تا روزى ام کحله خدمت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم عرض نمود که: اوس بن صامت وفات کرد و من از او سه دختر دارم. سويد و عريظه، بنى اعمام او، مال او را در حيطه تصرف آورده، اولاد صغار مرا با نهايت احتياج محروم داشته‌اند. پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ايشان را طلبيد. واقعه زن را فرمود. ايشان همان قانون جاهليت را اظهار کردند حضرت فرمود: صبر کنيد تا حکم الهى نازل شود. چون آنها رفتند، آيه شريفه نازل شد:
لِلرِّجالِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَکَ الْوالِدانِ وَ الْأَقْرَبُونَ: از براى مردان، خواه بزرگ يا کوچک، بهره‌اى است از آنچه والدين و اقارب بگذارند، وَ لِلنِّساءِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَکَ الْوالِدانِ وَ الْأَقْرَبُونَ: و مر زنان را نيز حصّه‌اى هست از آنچه والدين و خويشان بگذارند، يعنى همه رجال و نساء متوارثند به قرابت، خواه بالغ رشيد باشند يا غير بالغ، مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ کَثُرَ: از آنچه کم باشد از مال گذاشته يا بسيار بود، نصيب ثابت است. نَصِيباً مَفْرُوضاً: اين قسمت ميراث بهره‌اى است مقدر و مقرر و مفروض، که از آن تجاوز نبايد نمود.
بعد از نزول، حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم کسى را به بنى عم اوس فرستاد که تفريق مال کنند، و حق تعالى نصيبى براى دختران او امر نموده. اما بيان قسمت نفرموده تا آنکه آيه: يُوصِيکُمُ اللَّهُ فِي أَوْلادِکُمْ نازل شد.
حضرت ثمن آن مال را به ام کحله، و ما بقى را به دختران او عطا فرمود.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 359
آيه دليل است بر آنکه ذو الارحام از يکديگر ميراث مى‌برند، زيرا آنها از جمله رجال و نسائند که اقرباى آنها فوت شده باشد، و اين مذهب ما مى‌باشد.
و عموم لفظ لِلرِّجالِ و لِلنِّساءِ، دال است بر آنکه جميع مکلفان، از انبيا و غير انبيا داخلند. پس دلالت دارد بر آنکه حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ميراث گذاشته، چنانچه غير آن حضرت ميراث گذارند.
پس حديث: نحن معاشر الانبياء لا نورّث، مجعول و از اکاذيب معاندين است که به جهت غرض معنوى و طمع دنيوى، افترا بر پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بستند، و حال آنکه به جهات متعدده، مخالف عقل و شرع مى‌باشد، از جمله:
اولا: اگر واضع اين حديث کاذب و غادر نبودى، بايستى اهل بيت عليهم السلام و صحابه از اين سخن اطلاع داشتى و پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به آنها اظهار فرمايد، که هر چه از من بماند، صدقه است؛ تا اهل بيت، بعد او بر چيزى که بر آنها حرام است، اقدام ننمودى و ميان حلال و حرام تميز دادندى؛ زيرا بالاتفاق صدقه بر بنى هاشم حرام است. و بنابراين لازم آيد اهل بيت عليهم السّلام طلب حرام نموده باشند! ثانيا: از اين سخن لازم آيد که رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم کما ينبغى اداء رسالت نکرده، و آيه شريفه: الْيَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِينَکُمْ، غير واقع باشد؛ زيرا پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مبعوث بر عالميان عموما، و بر اهل بيت و عشاير و اقارب خود خصوصا است پس اگر نقل اولى راست بود، بلا شبهه، رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تقصير در تبليغ رسالت و ظلم نموده بود بر اهل بيت خود از عدم اعلام آنها بر اينکه شرعا جايز نيست شما از من ميراث بريد، آنچه از من ماند صدقه، و بر شما حرام است.
ثالثا: بر فرض اعلام نبى محترم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و عدم استماع و قبول اهل بيت عليهم السّلام، هر آينه عصيان بلکه کفر ايشان لازم آيد. به مخالفت فرمايش رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، و حال آنکه حق تعالى بر پاکى و طهارت ايشان از ادناس و ارجاس شهادت داده لقوله تعالى: لِيُذْهِبَ
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 360
عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَکُمْ تَطْهِيراً.
رابعا: اين حديث: نحن معاشر الانبياء، مکذّب قرآن است و معلوم مى‌شود واضع اين حديث، قرآن نمى‌دانسته و الّا چيزى روايت نمى‌کرد که قرآن مخالف او باشد، زيرا به نص آيه کريمه: يُوصِيکُمُ اللَّهُ فِي أَوْلادِکُمْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ، اول شخص مخاطب، رسول، و اين حکم عام است.
خامسا: انبياء عليهم السلام را ميراث بوده، لقوله تعالى: وَ وَرِثَ سُلَيْمانُ داوُدَ. و ايضا زکريا دعا و طلب فرزندى نمود که از او و آل يعقوب، ميراث برد لقوله: فَهَبْ لِي مِنْ لَدُنْکَ وَلِيًّا يَرِثُنِي وَ يَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ. در اين صورت، اولاد اشرف انبياء را چگونه ميراث نباشد؟