تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُولُوا الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساکِينُ فَارْزُقُوهُمْ مِنْهُ وَ قُولُوا لَهُمْ قَوْلاً مَعْرُوفاً «8»
چون حق تعالى بيان حال کسانى نمود که ميراث مى‌برند، متعقب آن جماعتى را که از ارث نصيبى ندارند بيان مى‌فرمايد:
وَ إِذا حَضَرَ الْقِسْمَةَ: و چون حاضر شوند در وقت قسمت مواريث، أُولُوا الْقُرْبى: خويشان ميّت که ميراث نمى‌برند، وَ الْيَتامى: و يتيمانى که بيگانه باشند از ارث ميّت، وَ الْمَساکِينُ: و همچنين فقرا و محتاجان، فَارْزُقُوهُمْ مِنْهُ:
پس بدهيد ايشان را چيزى از ترکه ميت تا دل آنها خوش شود. مراد آنکه حضار مجلس وراث، چيزى از ميراث بر سبيل تصدق به طوايف مذکوره عطا فرمايند تا موجب تطيب قلوب آنها گردد. و گويند: اين امر بر سبيل وجوب بود، و به آيه مواريث و وصايا منسوخ شده. وَ قُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفاً: و گويند مر اين جماعت را سخنى پسنديده که موجب فرح و خرسندى خاطر ايشان شود، به اين وجه که آنها را دعاى خير کنند مانند: عفاکم اللّه و اعفاکم. و در دادن معطى منّت
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 361
منهيد. و گويند: «واو» به معنى «او» مى‌باشد، يعنى ايشان را طعمه دهيد نه ميراث. يا به گفتارى معروف و عذرى معقول ايشان را خشنود سازيد. و جمع ميان هر دو ممکن است، يعنى: هم چيزى به آنها دهيد و هم گفتار نيکو گوئيد، يا بعضى را چيزى دهيد و بعضى را به گفتار پسنديده جواب دهيد. قول ديگر: مراد به قول معروف، آنست که ولى و وصى ايتام گويند: اگر اين مال از من مى‌بود، يا از خود مالى داشتم، شما را محظوظ مى‌ساختم.
تنبيه: صاحب کنز العرفان گويد: نزد بعضى اين آيه منسوخ است به آيه ارث در نسب. و نزد جمعى از آيات محکمه؛ و مستحب است ورثه را که در حين اقتسام، عطا را قسمت کنند به کسانى که ذى سهم نباشند، از اقارب و جيران و مساکين و يتيمان. از سعيد بن جبير نقل است که بعضى گويند اين آيه منسوخ شده، به خدا و اللّه که منسوخ نشده، و لکن مردمان در آن تهاون کنند و عمل به مضمون آن ننمايند.
و چون حق تعالى مردمان را به قول معروف امر نمود، در عقب آن نهى از خلاف آن و امر به اقوال سديد و افعال حميد فرمايد: