اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا لا يَحِل‌ُّ لَکُم أَن تَرِثُوا النِّساءَ کَرهاً وَ لا تَعضُلُوهُن‌َّ لِتَذهَبُوا بِبَعض‌ِ ما آتَيتُمُوهُن‌َّ إِلاّ أَن يَأتِين‌َ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَ عاشِرُوهُن‌َّ بِالمَعرُوف‌ِ فَإِن کَرِهتُمُوهُن‌َّ فَعَسي أَن تَکرَهُوا شَيئاً وَ يَجعَل‌َ اللّه‌ُ فِيه‌ِ خَيراً کَثِيراً «19»
اي کساني که ايمان آورده‌ايد حلال نيست بر شما که ارث ببريد زنها را از روي کراهت و اجبار و نيز حلال نيست بر شما که از زنهاي خود دوري بجوئيد بطمع اينکه پاره‌اي از مهريه که بآنها داده‌ايد ببريد مگر آنکه دوري جستن شما براي اينکه باشد که اتيان بفاحشه نمايند که ثابت و مبين شده باشد نه مجرد تهمت
جلد 5 - صفحه 40
و معاشرت کنيد با زنهاي خود بحسن سلوک و لو قلبا آنها را خوش نداريد و چه بسا چيزي را خوش نداريد لکن در حقيقت و واقع خير بسياري خداوند براي شما در او قرار داده و جعل فرموده.
(توضيح کلام در اينکه آيه شريفه مشتمل است بر چند جمله)
(جمله اولي)
آنچه از اخبار از حضرت باقر و حضرت صادق عليهما السلام که در مجمع و برهان و غير آنها نقل کرده‌اند اينست که در زمان جاهليت قبل از اسلام مرسوم بوده که اگر کسي از دنيا ميرفت و عيالي داشت و ارث آن ميت يا حميم و صديق او ميآمدند و يک پارچه بر سر زوجه او ميانداختند و او را بدون مهر بهمان مهر سابق بارث ميگرفتند که خود زوجه را جزو ترکه ميت ميدانستند و جزو ميراث ميپنداشتند چه آن زن راضي باشد تزويج با اينکه وارث را يا کراهت داشته باشد، خداوند اهل ايمان را از اينکه عمل زشت نهي فرموده و زن را جزو ميراث قرار نداده بلکه بعد از انقضاء عده وفات اگر مانع شرعي نباشد در ازدواج برضايت طرفين تزويج جديد کنند بمهر جديد و اينست مفاد يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا لا يَحِل‌ُّ لَکُم أَن تَرِثُوا النِّساءَ کَرهاً.
(جمله ثانيه)
اينکه بعضي به بهانه اينکه يک مقداري از مهريه زنهاي خود را پس بگيرند از آنها دوري ميکردند و نزد آنها نميرفتند تا زنها مجبور شوند يا بذل مهر کنند و طلاق خلعي بگيرند يا چيزي از مهريه خود را بآنها بذل کنند تا آنها نزدشان بيايند و الفت گيرند اينکه عمل هم در شريعت مطهره حرام است و يک دينار از مهريه را حق ندارند از آنها بگيرند چنانچه در آيه بعد بيايد و اينست مفاد وَ لا تَعضُلُوهُن‌َّ لِتَذهَبُوا بِبَعض‌ِ ما آتَيتُمُوهُن‌َّ.
جلد 5 - صفحه 41
(جمله سوم)
إِلّا أَن يَأتِين‌َ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ اينکه استثناء از جمله وَ لا تَعضُلُوهُن‌َّ است که جايز است عضلت از آنها در صورتي که آنها اتيان بفاحشه کنند براي جلوگيري از فحشاء و نهي از منکر نه براي اخذ مهر کلام ام بعضا، و ظاهر لفظ فاحشة همان زنا است ولي بعضي بنشوز تفسير کرده‌اند که زن اگر ناشزه شد حق نفقه و کسوه و مواقعه و مراجعه او ساقط ميشود و ميتواند زوج عضلت نمايد، و بعضي بمطلق فعل حرام تفسير کردند لکن بقرينه کلمه (مبينة) و آيه قبل بعيد نيست که مراد همان زنا باشد.
(جمله چهارم)
امر بحسن معاشرت با زنها است و لو قلبا از آنها رنجش پيدا کنند، و مراد از معروف اينست که در حقوق آنها کوتاهي نکنند از نفقه و کسوه و سکني و ساير حقوق آنها و چه بسيار از شوهرها هستند که بواسطه يک امر جزئي بخصوص اموري که حق ندارند مثل اينکه چرا غذا طبخ نکرده يا جاروب نکرده‌اي يا نحو اينها بهانه ميگيرند و اعتضال ميجويند و در حق آنها کوتاهي ميکنند بلکه بآنها اذيت ميکنند و اينکه مفاد وَ عاشِرُوهُن‌َّ بِالمَعرُوف‌ِ است.
(جمله پنجم)
موعظه است که انسان بسا کراهت پيدا ميکنند ولي در باطن براي آنها نفع دارد، و بسا علاقه پيدا ميکند و در باطن براي آنها شر است چنانچه در آيه شريفه ميفرمايد در موضوع جهاد وَ عَسي أَن تَکرَهُوا شَيئاً وَ هُوَ خَيرٌ لَکُم وَ عَسي أَن تُحِبُّوا شَيئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَکُم بقره آيه 216، و البته زن براي مرد بسيار فائده دارد از کمک در امور زندگاني و انيس در تنهايي و آوردن اولاد و توسعه رزق و جلوگيري از بسياري از مفاسد و التذاذ بدفع شهوت و غير اينها و اينکه مفاد جمله فَإِن
جلد 5 - صفحه 42
کَرِهتُمُوهُن‌َّ فَعَسي أَن تَکرَهُوا شَيئاً وَ يَجعَل‌َ اللّه‌ُ فِيه‌ِ خَيراً کَثِيراً است.