اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
حُرِّمَت عَلَيکُم أُمَّهاتُکُم وَ بَناتُکُم وَ أَخَواتُکُم وَ عَمّاتُکُم وَ خالاتُکُم وَ بَنات‌ُ الأَخ‌ِ وَ بَنات‌ُ الأُخت‌ِ وَ أُمَّهاتُکُم‌ُ اللاّتِي أَرضَعنَکُم وَ أَخَواتُکُم مِن‌َ الرَّضاعَةِ وَ أُمَّهات‌ُ نِسائِکُم وَ رَبائِبُکُم‌ُ اللاّتِي فِي حُجُورِکُم مِن نِسائِکُم‌ُ اللاّتِي دَخَلتُم بِهِن‌َّ فَإِن لَم تَکُونُوا دَخَلتُم بِهِن‌َّ فَلا جُناح‌َ عَلَيکُم وَ حَلائِل‌ُ أَبنائِکُم‌ُ الَّذِين‌َ مِن أَصلابِکُم وَ أَن تَجمَعُوا بَين‌َ الأُختَين‌ِ إِلاّ ما قَد سَلَف‌َ إِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ غَفُوراً رَحِيماً «23»
حرام شده است بر شما مادران و دختران و خواهران و عمه‌ها و خاله‌ها و دختران برادران و دختران خواهران و مادرهاي رضاعي شما و خواهران رضاعي و مادران زنهاي شما و ربيبه (يعني دختر زن از شوهر ديگر که در دامان شما بزرگ شده) از زنهاي شما که دخول بآنها کرده‌ايد و اگر دخول نکرده‌ايد بعد از رهايي زن گرفتن ربيبه مانعي ندارد و حليله‌هاي پسران شما که از صلب شما هستند و جمع بين دو خواهر هم در زمان واحد حرام است مگر آنچه گذشته خداوند غفور و رحيم است.
حرمت يکي از احکام خمسه تکليفيه است که تعلق بفعل مکلفين ميگيرد و اگر تعلق بموضوع گرفت بتقدير مضاف است هر جا بمناسبت حکم و موضوع اگر گفتند (الخمر حرام) يعني شرب خمر و اگر گفتند (الميتة حرام) يعني اکله و اگر گفتند مال صغير حرام است يعني تصرف در آن و هکذا.
پس اينجا ميفرمايد حُرِّمَت عَلَيکُم أُمَّهاتُکُم يعني نکاح امهات حرام است، و مراد از امهات مادر بدون واسطه و مادر پدر و مادر مادر هر چه بالا رود نکاح آنها حرام است و آنها بانسان محرم هستند، تمام سادات و ذراري حضرت فاطمه زهراء سلام اللّه عليها بآن بزرگوار محرم هستند چه از طرف آباء و چه از
جلد 5 - صفحه 46
طرف امهات، و اينکه آيه شريفه بضميمه آيه قبل مشتمل است بر چهارده طائفه، هفت طائفه نسبي و هفت سببي.
اما نسبي: 1- همين امهات. 2- (و بناتکم) اينکه هم شامل بنات بلا واسطه و بنات ابناء و بنات بنات هر چه پائين رود تمام زنهاي عالم بنات حضرت آدم (ع) هستند و تمام مردان عالم اولاد حوي هستند.
3- (و اخواتکم) چه برادر ابويني و چه ابي تنها و چه امي تنها.
4- (و عماتکم) چه عمه بلاواسطه يا عمه پدر يا عمه مادر هر چه بالا رود عمه جد و جده پدري و جد و جده مادري و هکذا.
5- (و خالاتکم) چه خاله بلاواسطه و چه خاله پدر و خاله مادر و خاله جد و جده پدري و خاله جد و جده مادري و هکذا هر چه بالا رود.
6- (و بنات الاخ) چه دختران برادر يا دختر پسر برادر يا دختر دختر برادر هر چه پائين رود.
7- (و بنات الاخت) چه دختر خواهر و چه دختر پسر خواهر و چه دختر دختر خواهر هر چه پائين رود اينکه هفت نسبيست، و اما سببي: 1- در آيه قبل وَ لا تَنکِحُوا ما نَکَح‌َ آباؤُکُم چه دخول شده باشد يا مجرد عقد باشد.
2- وَ أُمَّهاتُکُم‌ُ اللّاتِي أَرضَعنَکُم چه مادر رضاعي و چه مادر پدر رضاعي و چه مادر مادر رضاعي هر چه بالا رود و بواسطه نص فرمايش حضرت رسول صلّي اللّه عليه و آله و سلّم
(يحرم من الرضاع ما يحرم من النسب)
و در تحقيق رضاع بين عامه و خاصه اختلاف است و مذهب حق اينست که با پانزده رضعه متوالي يا يک شبانه روز که چيز ديگري در اثناء نخورد يا انبات لحم و شد عظم شود، و شرائط رضاع يکي مکيدن از پستان و يکي در ايام رضاع باشد و يکي از فحل باشد.
جلد 5 - صفحه 47
3- وَ أَخَواتُکُم مِن‌َ الرَّضاعَةِ در موضوع خواهر رضاعي اختلاف است که آيا فقط متن و متن است يعني همان خواهري که با او شير خورده يا متن و حاشيه است يعني ساير خواهرهاي خواهر رضاعي چه پدري تنها باشند يا مادري تنها يا ابويني بناء علي عموم المنزله کما هو التحقيق، يا حاشيه و حاشيه که ساير برادرهاي رضيع يا خواهرهاي رضيعه چنانچه بعضي گفتند و تفصيل آن در فقه است 4- أُمَّهات‌ُ نِسائِکُم مادر زن و مادر پدر زن و مادر مادر زن هر چه بالا رود 5- وَ رَبائِبُکُم‌ُ اللّاتِي فِي حُجُورِکُم قيد (في حجورکم) قيد غالبيست مفهوم ندارد و ربيبه دختر زن است از شوهر ديگر و دختر دختر زن و دختر پسر زن هر چه پائين رود، و حرمت خصوص ربيبه مشروط است بجمله مِن نِسائِکُم‌ُ اللّاتِي دَخَلتُم بِهِن‌َّ و مراد از دخول آيا خصوص جماع است يا بلمس و ذلک هم صادق است يا بمجرد اجتماع در فراش بعيد نيست اعم باشد فَإِن لَم تَکُونُوا دَخَلتُم بِهِن‌َّ فَلا جُناح‌َ عَلَيکُم در گرفتن ربيبه بعد از رهايي مادرش يا موت مادرش.
6- وَ حَلائِل‌ُ أَبنائِکُم‌ُ چه بعقد دائمي يا انقطاعي يا بملک يمين چه پسر نسبي باشد يا پسر رضاعي، و جمله الَّذِين‌َ مِن أَصلابِکُم براي خروج پسر خوانده مثل زيد نسبت بپيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم، چنانچه ميفرمايد وَ ما جَعَل‌َ أَدعِياءَکُم أَبناءَکُم الايه و نيز ميفرمايد ادعُوهُم لِآبائِهِم هُوَ أَقسَطُ عِندَ اللّه‌ِ فَإِن لَم تَعلَمُوا آباءَهُم فَإِخوانُکُم فِي الدِّين‌ِ الاية احزاب آيه 4 و 5، و نيز ميفرمايد فَلَمّا قَضي زَيدٌ مِنها وَطَراً زَوَّجناکَها لِکَي لا يَکُون‌َ عَلَي المُؤمِنِين‌َ حَرَج‌ٌ فِي أَزواج‌ِ أَدعِيائِهِم الاية احزاب آيه 37.
7- وَ أَن تَجمَعُوا بَين‌َ الأُختَين‌ِ در زمان واحد اما اگر زوجه بميرد يا طلاق بگيرد مانعي ندارد خواهر او را بگيرد.
إِلّا ما قَد سَلَف‌َ استثناء منقطع است فقط راجع بجمله اخيره که قبل از اسلام
جلد 5 - صفحه 48
و قبل از نزول آيه تحريم، جمع بين اختين ميکردند خداوند از گذشته گذشت ميکند إِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ غَفُوراً رَحِيماً لکن بعد از نزول آيه اگر کسي جمع کرده و لو سابقا بايد يکي از آنها را رها کند.