کلمه‌ى «محصنات» از نظر لغوى، يعنى آنچه در حِصن و حريم باشد و از دسترسى ديگران منع شود. ريشه اين کلمه در قرآن، در مورد سه گروه استعمال شده است:
1. زنان عفيف وپاکدامن. چنانکه خداوند درباره حضرت مريم مى‌فرمايد: «الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَها» «1»
2. زنان شوهردار. زيرا شوهر نقش حفاظت از عفت زن را به عهده دارد. مراد از «الْمُحْصَناتُ مِنَ النِّساءِ» در آيه مورد بحث، همين معنى است.
3. زنان آزاده که اسير جنگى نبوده و کنيز نيستند. زيرا اسارت سبب پاره شدن پرده‌هاى عفّت و حياى زن مى‌گردد و بى‌عفّتى در ميان کنيزان شايع بوده است. مراد از «الْمُحْصَناتِ
«1». تحريم، 12.
جلد 2 - صفحه 45
الْمُؤْمِناتِ» در آيه بعد، اين معناست.
کلمه‌ى «مُسافِحِينَ» از «سفاح» به معناى زنا مى‌باشد.
اسارت براى زنان کافر، به منزله‌ى طلاق آنان از شوهران است. مثل ايمان آوردن زن، که اگر شوهرش به کفر ادامه دهد، ايمان آوردن او را از شوهر جدا مى‌کند.
ازدواج با زن شوهردار، از نظر اسلام حرام است، از هر مذهب وملت که باشد. ولى چون اسارت به منزله‌ى طلاق است، زن اسير، پس از اسارت به مدّت يکبار قاعده شدن، و اگر باردار است تا وضع حمل بايد عده نگهدارد و در مدّت عده هيچ گونه ارتباط زناشويى با او جايز نيست. اين طرح زناشويى بعنوان همسر يا کنيز، از طرح بازگرداندن به کفّار يا رها کردن و بى‌سرپرست گذاشتن، بهتر است.
کلمه‌ى «متعة» همچون کلمه‌ى حج، صلاة، ربا و غنيمت، داراى معناى شرعى است، نه لغوى. بنابراين به قول علامه در تفسير الميزان شکّى در آن نيست که مراد از جمله‌ى «اسْتَمْتَعْتُمْ» مُتعه است.
پرداخت اجر، «فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ» در مُتعه مربوط به استمتاع است، «فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ» در حالى که اگر مراد آيه نکاح دائم باشد، باخواندن عقد مهريه لازم است، خواه استمتاع بشود يا نشود، لکن قبل از آميزش اگر طلاق صورت گرفت، نصف مهريه پرداخت مى‌شود.
جمله‌ى «فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ» به فرموده اهل‌بيت عليهم السلام «1» واکثر تفاسير اهل‌سنّت، مربوط به ازدواج موقّت است که خليفه دوّم آن را حرام کرد، با آنکه کسى حقّ تحريم حکم خدا را ندارد. واگر حرام نمى‌شد به گفته روايات، «2» کسى مرتکب زنا نمى‌شد مگر افراد شقىّ. ازدواج موقّت يک طرح صحيح است و دنيا بخاطر نداشتن آن، زنا را آزاد کرده است. ازدواج موقّت يک ضرورت اجتماع است و در روايات اهل‌سنّت مى‌خوانيم، جواز مُتعه به خاطر دورى از همسر و بروز جنگ‌ها بوده که الآن نيز همان شرايط موجود است.
مُتعه طرحى براى حل اين مشکل اجتماعى و جلوگيرى از فساد است وتا قيامت هم جنبه
«1». کافى، ج 5، ص 448؛ وسائل، ج 21، ص 5.
«2». تفسير کبير فخررازى، ذيل آيه.
جلد 2 - صفحه 46
شرعى دارد.
دستاويز بعضى اين است که در قرآن موضوع عدّه و ارث و حفظ فروج، نسبت به ازدواج مطرح است و متعه ازدواج نيست. ولى پاسخ ما اين است:
اوّلًا نام ازدواج به متعه هم گفته مى‌شود، و ثانياً در متعه هم عدّه لازم است وفقط قانون ارث زن از مرد يا بالعکس، در متعه استثنا شده است.
چند پرسش:
1. آيا ازدواج موقّت نقابى بر چهره‌ى فحشا نيست؟
پاسخ: خير، زيرا:
الف: در ازدواج موقّت زن فقط در اختيار يک نفر است.
ب: حداقل چهل و پنج روز بايد عدّه نگاه دارد.
ج: مولود مُتعه همچون مولود همسر دائمى است.
2. آيا مردان هوسباز از اين قانون سوء استفاده نمى‌کنند؟
پاسخ: ممکن است از هر قانون مفيد و ضرورى، افرادى سوء استفاده کنند. مگر از انگور شراب نمى‌سازند؟ مگر زمانى که بعضى از سفر حج سوء استفاده کردند، بايد منکر سفر حج شد؟
3. تکليف فرزندان مُتعه چيست؟
پاسخ: در حقوق و ارث و امثال آن، هيچ فرقى با فرزندان همسر دائم ندارند.