تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْکُمْ وَ يُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَواتِ أَنْ تَمِيلُوا مَيْلاً عَظِيماً «27»
وَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْکُمْ: و خداى تعالى مى‌خواهد قبول فرمايد توبه شما را، يا دلالت کند به چيزى که سبب توبه شما گردد.
«1» اصول کافى، جلد 2، کتاب الايمان و الکفر، باب فطرة الخلق على التوحيد، صفحه 13، حديث 4
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 404
نکته: تکرار قوله تعالى: يَتُوبَ عَلَيْکُمْ، به جهت تأکيد و تقابل است، زيرا در اول، بيان فرمايد اراده ازليه خود را که هدايت و انابت است؛ و در ثانى، بيان نمايد که اراده سبحانى خلاف اراده اصحاب اهواء باشد. و ايضا ثانى را به «ان» اتيان نمود، براى زوال ابهام اينکه خدا اراده فرموده براى توبه، و اراده نمى‌کند اينکه توبه کنيد تا تالى فاسد لازم آيد.
وَ يُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَواتِ: و مى‌خواهند آنانکه به غفلت يا عناد، متابعت کنند شهوات و هواهاى نفسانى خود را، أَنْ تَمِيلُوا مَيْلًا عَظِيماً: اينکه ميل کنيد و عدول نمائيد از استقامت دين قويم و صراط مستقيم، ميل عظيمى به سبب موافقت شما بر اتباع شهوات و تکثر سيئات و استحلال محرمات؛ و اين به جهت آنست که استقامت، موجب ثواب و فوز از عقاب؛ و ميل از آن، باعث هلاک و استحقاق عذاب باشد. و عظم آن نسبت به کسى است که مرتکب سيئه شود بر سبيل ندرت بدون استحلال. در اين جماعت اختلافست: 1- مراد جميع مبطلين است، زيرا هر مبطلى متبع شهوات خود است. 2- مراد يهود و نصارى هستند. 3- مراد مجوسند که هيچ تحرّر از محرمات نمى‌کردند.
در منهج- مروى است که چون آيه تحريم خواهرزاده و برادرزاده نازل شد، يهود اعتراض کردند که نکاح دختر عمه و دختر خاله حلال است، با آنکه خاله و عمه حرامند؛ اگر خواهر حرام است پس خواهرزاده چرا حرام باشد؟ و بدين شبهه خواستند اهل اسلام را به طرف باطل خود ميل دهند. آيه شريفه نازل شد که ذات اقدس الهى مى‌خواهد شما را توبه دهد، و جهودان مى‌خواهند شما را منحرف سازند.
تبصره: قول اول اقرب که شامل جميع مبطلين شود، و چون آيات قرآنى عبرت به عموم لفظ است نه خصوص سبب، لذا اين آيه هم عموم مکلفين را تا روز قيامت ندا فرمايد مسلمانان را که: وَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْکُمْ: و ذات اقدس الهى مى‌خواهد دلالت کند شما را به چيزى که سبب قبول توبه شما و موجب الطاف و عنايات سبحانى گرديد، و در مقابل مى‌خواهند آنانکه تابع
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 405
هوى و شهواتند، به عبارت ديگر مستفرنگ شده، به کلّى از قواعد اسلامى معرض و به قوانين کفر مقبل گرديده‌اند اينکه شما مؤمنين را از جاده مستقيم و صراط قويم حضرت محمدى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم منحرف سازند. هشيار باشيد، نداى الهى را اجابت کنيد، و دعوت ابالسه انسيه را تابع نشويد که عاقبت آن، وخيم و سبب دخول در عذاب جهنم خواهد بود.
در کافى به حذف اساتيد عن ابى عبد اللّه عليه السّلام، قال امير المؤمنين عليه السّلام: من کان يؤمن باللّه و اليوم الاخر فلا يقوم مکان ريبة. «1» يعنى: فرمود حضرت امير المؤمنين عليه السّلام: هر که ايمان به خدا و روز قيامت دارد، پس نبايد بايستد در مکان ريبه.
علامه مجلسى رحمه اللّه در شرح اين حديث فرمايد: ممکن است که مراد به آن، منع از مجالست اصحاب شکوک و شبهات باشد، آن کسانى که واقع سازند شبهات را در دين، و مى‌شمرند آنها را کياست و دقت؛ پس گمراه کنند مردم را از طريقه اصحاب يقين، مثل اکثر فلاسفه و متکلمين. پس هر که مجالست و مخالطت آنها نمايد، ايمان نياورد به چيزى، بلکه حاصل شود در قلب او مرض شک و نفاق، و ممکن نيست او را تحصيل يقين در امور دين.