تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُخَفِّفَ عَنْکُمْ وَ خُلِقَ الْإِنْسانُ ضَعِيفاً «28»
يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُخَفِّفَ عَنْکُمْ: اراده فرموده خداى تعالى اينکه سبک گرداند از شما در احکام نکاح بر وجهى که سبکبار شويد، کما قال: يُرِيدُ اللَّهُ بِکُمُ الْيُسْرَ (الخ). و لذا مشروع ساخت براى شما شريعت محمديه صلّى اللّه
«1» اصول کافى، جلد 2، کتاب الايمان و الکفر، باب مجالسة اهل المعاصى، صفحه 377، حديث 10
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 406
عليه و آله و سلّم که سهل الماخذ است، و مرخص ساخت شما را در مضايق، مانند احلال دختر عمه و دختر خاله و کنيز و غير آن. يا اراده فرموده تخفيف را به قبول توبه و توفيق بر آن. يا مراد تخفيف در تکليف است نسبت به عموم، زيرا حق تعالى به سبب شرافت حضرت ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، تکاليف شاقه امم ماضيه را بر امت مرحومه تخفيف داده.
وَ خُلِقَ الْإِنْسانُ ضَعِيفاً: 1- خلق شده است انسان، عاجز از کشيدن بار تکليف و از صبر بر ترک شهوات و تحمل مشاق طاعات، لا جرم آن را بر او تخفيف داديم. 2- ضعف آدمى آنکه از ماء مهين خلق شده، قال اللّه تعالى:
خَلَقَکُمْ مِنْ ضَعْفٍ. 3- ضعيف است در مهمّ زنان و ضبط خود از ميل به ايشان.
يا صابر در سرّاء و ضرّاء و نعمت و نقمت نيست. 4- محققان گفته‌اند حق تعالى از غايت مهربانى که با بندگان مؤمن دارد، او را به ضعف و عجز موسوم ساخت، تا اگر در طاعت تقصيرى کند، به سبب متابعت هواى نفس، نقص در حال او پديد آيد به واسطه ضعفى که بر حال او کشيده شده، زبان اعتذار بگشايد و توبه و استغفار نمايد.
تبصره: آيه شريفه دلالت دارد بر بطلان مذهب جبر، زيرا اگر خداوند تعالى با خلق کفر در کافر، او را منع از کفر و همچنين با عدم خلق ايمان در او، امر به ايمان نمايد، هر آينه تثقيل عظيم خواهد بود، و اين منافى اراده تخفيف است. به علاوه تکليف ما لا يطاق، لازم، و صدور آن از حکيم، قبيح و محال خواهد بود؛ تعالى اللّه عن ذلک علوّا کبيرا.