تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنْ تَجْتَنِبُوا کَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُکَفِّرْ عَنْکُمْ سَيِّئاتِکُمْ وَ نُدْخِلْکُمْ مُدْخَلاً کَرِيماً (31)
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 411
چون حق تعالى ذکر سيئات نمود، در عقب آن ترغيب در اجتناب از آن را مى‌فرمايد:
إِنْ تَجْتَنِبُوا کَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ: اگر اجتناب و دورى کنيد گناهان بزرگى را که نهى کرده شده‌ايد از آن، يعنى خدا و رسول، شما را از آن نهى فرموده، نُکَفِّرْ عَنْکُمْ سَيِّئاتِکُمْ: درگذريم و عفو کنيم از شما گناهان شما را، يعنى اجتناب کبائر شما را، کفاره گناهان صغائر شما گردانيم، و هر صغيره‌اى که از شما صادر شده از نمازى تا نماز ديگر، يا از جمعه‌اى تا جمعه ديگر، يا از رمضانى تا رمضان ديگر، از شما بگذريم و عفو کنيم، وَ نُدْخِلْکُمْ مُدْخَلًا کَرِيماً: و داخل کنيم شما را در محل بزرگ و شريف که بهشت باشد. يا آنکه درآوريم شما را با کرامت، و به اعزاز و اکرام شما را در جنت داخل کنيم.
فى ثواب الاعمال عن الصّادق عليه السّلام فى هذه الاية: من اجتنب ما اوعد اللّه عليه النّار اذا کان مؤمنا کفّر اللّه عنه سيّئاته و يدخله مدخلا کريما. «1» در ثواب الاعمال صدوق رحمه اللّه از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که در اين آيه فرمايد: هر که اجتناب نمايد آنچه را که وعيد فرموده خداى تعالى بر آن آتش، هر گاه مؤمن باشد، عفو فرمايد خدا از او گناهان او را و داخل نمايد او را در بهشت.
ايضاح: شيخ بهائى رحمه اللّه فرمايد: علما را در ماهيت کبيره اختلاف است و متجاوز از ده قول گفته‌اند:
1- آنچه وعيد خداى تعالى فرموده در کتاب خود، کبيره است.
2- هر گناهى که شارع مقدس حد بر آن مترتب و تصريح شده به وعيد، کبيره است.
3- «ابن عباس» گفته کل ما نهى اللّه تعالى عنه فهو کبيرة.
«1» به نقل از نور الثقلين، جلد 1، صفحه 473.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 412
4- «ابن مسعود» گفته: از اول سوره نساء تا آيه إِنْ تَجْتَنِبُوا کَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُکَفِّرْ عَنْکُمْ سَيِّئاتِکُمْ، تمام منهيات آن کبيره است.
5- گناه صغيره و کبيره نسبت به مافوق و ما تحت باشد، اکبر کبائر، شرک و اصغر صغاير، حديث نفس است. و ميان اين هر دو وسائطند که نسبت به مافوق، کبيره و به ما تحت، صغيره باشد.
6- جماعتى ديگر گفته‌اند که: ذنوب تماما کبيره‌اند لکن بعضى اکبر از بعض ديگرند. و در گناه، صغيره نيست، بلکه صغيره بالنسبه و اضافه به آنچه اکبر و عقابش اکثر است. پس جميع ذنوب کبيره‌اند در مخالفت امر و نهى، و بنا به قولى هفت يا هفتاد و هفتصد باشد.
در کافى به حديث صحيح روايت شده به حذف اساتيد از حضرت عبد العظيم بن عبد اللّه الحسنى عليه السّلام از حضرت امام محمد تقى عليه السّلام از پدر بزرگوارش، حضرت على بن موسى الرضا عليه السّلام از پدر عالى مقدار امام موسى کاظم عليه السّلام که فرمود: روزى عمرو بن عبيد به خدمت حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام آمد. سلام نموده بنشست، و آيه الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ کَبائِرَ الْإِثْمِ* «1» را تا آخر تلاوت کرد و خاموش شد. حضرت فرمود: چرا ساکت شدى؟ عرض کرد:
مى‌خواهم کبائر را از کلام الهى بشناسم. امام فرمود: بلى، براى تو بيان مى‌کنم. (به ترتيب شماره):
1- اکبر کبائر شرک به خدا است؛ لقوله تعالى: إِنَّهُ مَنْ يُشْرِکْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ وَ مَأْواهُ النَّارُ (الخ). «2» 2- يأس و نوميدى از روح و رحمت الهى، لقوله تعالى: وَ لا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْکافِرُونَ. «3»
«1» سوره نجم، آيه 32.
«2» سوره مائده، آيه 72.
«3» سوره يوسف، آيه 87.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 413
3- امن از عقوبت سبحانى، لقوله: فَلا يَأْمَنُ مَکْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ. «1» 4- عقوق و الدين، زيرا عاق را «جبار شقى» فرموده لقوله: وَ بَرًّا بِوالِدَتِي وَ لَمْ يَجْعَلْنِي جَبَّاراً شَقِيًّا. «2» 5- قتل ناحق، لقوله: وَ مَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزاؤُهُ جَهَنَّمُ خالِداً فِيها. «3» 6- قذف محصنات، لقوله: إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ الْغافِلاتِ الْمُؤْمِناتِ لُعِنُوا فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ. «4» 7- اکل مال يتيم به ظلم، لقوله: إِنَّ الَّذِينَ يَأْکُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى ظُلْماً إِنَّما يَأْکُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ ناراً وَ سَيَصْلَوْنَ سَعِيراً. «5» 8- فرار از جهاد، لقوله: وَ مَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلَّا مُتَحَرِّفاً لِقِتالٍ أَوْ مُتَحَيِّزاً إِلى فِئَةٍ فَقَدْ باءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَ مَأْواهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ. «6» 9- اکل ربا، لقوله: الَّذِينَ يَأْکُلُونَ الرِّبا لا يَقُومُونَ إِلَّا کَما يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطانُ. «7» 10- سحر، لقوله: وَ لَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَراهُ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ. «8» 11- زنا، لقوله: وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِکَ يَلْقَ أَثاماً يُضاعَفْ لَهُ الْعَذابُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ يَخْلُدْ فِيهِ مُهاناً. «9» 12- يمين غموس فاجره، لقوله: الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ أَيْمانِهِمْ ثَمَناً قَلِيلًا
«1» سوره اعراف، آيه 99.
«2» اين آيه در متن حديث نيامده و فقط به مفهوم آن اشاره شده است.
«3» سوره نساء، آيه 93.
«4» سوره نور، آيه 23.
«5» سوره نساء، آيه 10.
«6» سوره انفال، آيه 16.
«7» سوره بقره، آيه 277.
«8» سوره بقره، آيه 102.
«9» سوره فرقان، آيه 68 و 69.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 414
أُولئِکَ لا خَلاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ. «1» 13- غلول و خيانت، لقوله: وَ مَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِما غَلَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ. «2» 14- منع زکات واجبه، لقوله: فَتُکْوى بِها جِباهُهُمْ وَ جُنُوبُهُمْ وَ ظُهُورُهُمْ. «3» 15- شهادت باطل زور و کتمان شهادت، لقوله: وَ مَنْ يَکْتُمْها فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ. «4» 16- شرب خمر که معادل عبادت اوثان قرار داده در نهى [يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ. (الخ)].
17- ترک نماز متعمدا يا واجبات ديگر، لقوله صلّى اللّه عليه و آله و سلّم من ترک الصّلوة متعمّدا فقد برء من ذمّة اللّه و ذمّة رسول اللّه [و ترک استدلال به آيه در اين دو، به جهت کثرت و ظهور آنست، مثل قوله تعالى: فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ] 18- نقض عهد و قطع رحم، لقوله: أُولئِکَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَ لَهُمْ سُوءُ الدَّارِ. «5» عمرو بعد از استماع اين کلام از آن امام همام عليه السّلام، گريه کنان از مجلس بيرون رفت و مى‌گفت: هلک و اللّه من قال برأيه و نازعکم فى الفضل و العلم. يعنى: هلاک شد کسى که به رأى خود سخن گفت و منازعه کرد با شما در باب علم و فضل. «6»