اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِن خِفتُم شِقاق‌َ بَينِهِما فَابعَثُوا حَکَماً مِن أَهلِه‌ِ وَ حَکَماً مِن أَهلِها إِن يُرِيدا إِصلاحاً يُوَفِّق‌ِ اللّه‌ُ بَينَهُما إِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ عَلِيماً خَبِيراً (35)
و اگر ميترسيد که بين زوجين دوئيت و جدايي بيفتد پس برانگيزيد از قوم زوج يک نفر را بعنوان حکميت و از قوم زوجه يک نفر بهمين عنوان و اگر اينکه دو نفر صلاح ديدند در بقاء زوجيت خداوند هم بين زوجين را وفاق و ائتلاف ميدهد محققا خدا عالم و خبير است ببواطن هر کس.
وَ إِن خِفتُم شِقاق‌َ بَينِهِما شق بمعني جداييست و دو قسمت شدن يک چيز مثل شق القمر اقتَرَبَت‌ِ السّاعَةُ وَ انشَق‌َّ القَمَرُ قمر آيه 1، و مثل شق الرأس
جلد 5 - صفحه 75
که دو قسمت گردد و کأنه زوجيت يک امر واحدي است منتسب بزوجين و انشقاق آن بجدائيست بين آنها که دو فرد مباين گردند و با هم سازش نکنند و عدو يکديگر گردند و زوجيت از بين برود.
فَابعَثُوا حَکَماً مِن أَهلِه‌ِ وَ حَکَماً مِن أَهلِها بعث بمعني بر انگيختن مثل بعث رسل و بعث من في القبور، و گفتند اوامر الهي براي بعث مکلفين است نحو الفعل و بعث کننده را باعث و بعث شده را منبعث مينامند، و حکم در اينجا بمعني مصلح است نه حکومت شرعيه، و امر (فابعثوا) ممکن است خطاب بحکام شرعيه باشد که دو نفر حکم معين کنند، و ممکن است خطاب بزوجين باشد که هر کدام اختيار را بيک نفر از بزرگان قوم خود دهند، و ممکن است خطاب بمسلمين باشد و اختلاف شد در اينکه آيا حکمين حق تفريق و طلاق را هم دارند اگر صلاح باشد يا فقط حق اصلاح دارند موقعي که ديدند قابل اصلاح نيست نميتوانند تفريق کنند و اگر وکالت در جمع و تفريق از زوجين دارند ميتوانند و اگر رأي حکمين مختلف شد يکي اصلاح و يکي تفريق بي‌اثر ميشود بايد توافق رأيين باشد و بعد از رأي حکمين ملزم هستند زوجين بر طبق آن رفتار نمايند زيرا تعيين حکم کمتر از وکالت نيست، اگر وکيل، امري را انجام داد ديگر موکل نميتواند مخالفت کند إِن يُرِيدا إِصلاحاً اراده حکمين صلاح ديد و صواب بودن است چون بدون صلاح و صواب نميتوانند بواسطه يک اغراض شخصيه و معاندات خارجيه حکم دهند.
يُوَفِّق‌ِ اللّه‌ُ بَينَهُما وفق دادن خدا بين زوجين القاء محبت و الفت و رأفت در قلوب آنها است.
إِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ عَلِيماً خَبِيراً کنايه از اينکه خدا از باطن و قلب زوجين و حکمين مطلع است بر خلاف صلاح و صواب نظريه ندهند.
76