تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) وَ إِذْ قَتَلْتُمْ نَفْساً فَادَّارَأْتُمْ فِيها وَ اللَّهُ مُخْرِجٌ ما کُنْتُمْ تَکْتُمُونَ (72) ترجمه‌ و هنگاميکه کشتيد کسى را پس نزاع نموديد در آن و خدا ظاهر کننده بود آنچه را که بوديد پنهان ميداشتيد. تفسير و ياد بياوريد وقتى را که کشتيد آنکس را که در ذيل آيه و اذ قال موسى لقومه بيان شد پس اختلاف و نزاع نموديد در تعيين قاتل و هر دسته از شما خود و کسانتانرا از قتل تبرئه نموده و بدسته ديگر نسبت ميداديد و خداوند بيرون آورد از پرده آنچه را مخفى بود در باطن شما از خبر قاتل و اراده تکذيب موسى براى آنکه تصور مينموديد خداوند هم مانند شما قدرت بر احياء اموات ندارد و اجابت نميکند ملتمس او را چنانچه بيان شد و ظاهر آنستکه اين آيه هم خطاب ببنى اسرائيل‌ جلد 1 صفحه 105 است چنانچه در صدر روايت قمى از حضرت صادق (ع) که در ذيل همان آيه اشاره شد بيان فرموده که قاتل از بنى اسرائيل بود و با تفسير امام (ع) منافات ندارد زيرا ممکن است قاتل از بنى اسرائيل بوده ولى ساکن محله ديگر بوده و ممکن است گفته شود خطاب بيهود است و چون اتباع حضرت موسى اکثر از بنى اسرائيل بودند خطاب به آنها شده است و براى آنکه اين آيه بعد از ذکر امر بقتل بقره و بيان اوصاف آنست با آنکه قتل در خارج قبلا واقع شده بوده در مجمع دو وجه بيان فرموده يکى آنکه اين آيه مقدم است معنا اگرچه مؤخر است لفظا و تأويل آنستکه وقتى کشتيد شما کسى را و نزاع نموديد و کشف امر را از موسى خواستيد پس گفت بشما خدا امر ميفرمايد شما را بکشتن گاوى ديگر آنکه اين آيه متعلق باشد به آيه بعد و تقدير آنست که وقتى کشتيد شما کسى را پس گفتيم بزنيد او را ببعض گاو تا امر کشف شود، و بنظر حقير هر دو وجه غير وجيه است زيرا اين تأويل موجب حسن کلام يا جواز تأخير و تقديم نيست بلکه نکته بلاغتى لازم دارد و بنابراين يا بايد گفت آيات بترتيب نزول جمع‌آورى نشده است اگرچه نظر بمصالحى امر بعمل بقرآن بهمين ترتيب شده است تا منافات با حجيت ترتيب آيات هم نداشته باشد يا بايد گفت نکته آنستکه از اين آيه ببعد غرض ديگرى بنقل اين حکايت تعلق گرفته است و آن بيان قدرت الهى است بر احياء موتى و کشف حقائق و رسوائى فاسق تا موجب معرفت و عبرت و ردع از معصيت شود چنانچه تاکنون مقصود بيان جهالت و طفره و تعلل بنى اسرائيل در امتثال و در نتيجه مشکل شدن امر بر آنها بود و چون خداوند قصص را براى فوائد آن نقل ميفرمايد در واقع اين ابتداى قصه ديگرى است و غير از قصه سابق است اگرچه مطالبش بآن مربوط باشد و اول اين قصه و اهمّ در اين غرض واقعه قتل است لذا در صدر اين قصه نقل شده است بنابراين بايد گفت تمايز قصص قرانيه بتمايز اغراض و فوائد است و باين ملاحظه است تکرار يک قصه در چند موضع و در حقيقت و باين ملاحظه هر کدام قصه جداگانه است و فائده ديگرى دارد و تکرار نيست چنانچه بعضى از محققين تمايز علوم را هم بتمائز اغراض دانسته‌اند اگرچه حقير در آن باب موافق نيستم و مانند مشهور تمايز علوم را بتمايز موضوعات ميدانم و از اشکالات کفاية الاصول‌ جلد 1 صفحه 106 و غيرها جواب گفته‌ام ولى در باب قصص قرانيه اين نکته صحيح است و با اين بيان اشکال و شبهه باقى نميماند انشاء اللّه تعالى.