تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَکَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَ جِئْنا بِکَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً (41)
چون حق تعالى ذکر آخرت و بيان احوال مؤمنان نمود، در عقب آن وصف حال منکران نمايد تا مکلفان را به طريق وعد و وعيد مرغب باشد بر طاعات و منهى و مبعد از معاصى. پس بر سبيل تعجيب و تهويل فرمايد:
«1» منهج الصادقين، جلد 3، صفحات 27- 28.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 443
فَکَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ: پس چگونه و به چه وجه بوده باشد حال کفره و ظلمه وقتى که بياوريم از گروهى از امم گذشته شاهدى، يعنى پيغمبرشان، که بر قبح اقوال و افعال و فساد عقيده امت خود گواهى و شهادت دهد. وَ جِئْنا بِکَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً: و بياوريم تو را اى محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر اين گروه شهداء، شاهد؛ تا اقامه شهادت کنى بر صدق شهادت ايشان به جهت علم تو بر عقايد ايشان و استجماع شرع تو مجامع قواعد ايشان را.
فى الکافى عن الصّادق عليه السّلام: نزلت فى امّة محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم خاصّة فى کلّ قرن منهم امام منّا شاهد عليهم و محمّد شاهد علينا. «1» در کافى- حضرت صادق عليه السّلام فرمود: نازل شده در باره امت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم خاصّه، در هر قرنى از ايشان امامى از ما شاهد است بر ايشان، و حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم شاهد است بر ما.
عبد اللّه مسعود گويد: پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به من فرمود: يابن مسعود، چيزى از قرآن تلاوت نما. من سوره نساء قرائت کردم. چون به اين آيه رسيدم، پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از هول اين مقاله بگريست، فرمود: ثانيا قرائت کن. من تلاوت نمودم تا اين آيه، [زياده از اوّل گريه کرد و] فرمود:
«حسبى» کافى است مرا آنچه خواندى. «2» تنبيه: آيه شريفه مبالغه است در حثّ بر طاعت و اجتناب از معصيت و زجر از هر چه موجب خجالت و استحيا باشد به رءوس الاشهاد، چه شهود عدول گواهى دهند بر افعال آدمى از خير و شر، بر وجهى که در صحت شهادتشان قدحى نخواهد بود، و ايشان و ائمه هدى و کرام الکاتبين و جوارح و مکان و زمانند؛ کمال قال اللّه تعالى: وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ
«1» اصول کافى، جلد اوّل، کتاب الحجّة، صفحه 192، حديث اوّل.
«2» منهج الصادقين، جلد 3، صفحات 28- 29.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 444
و قال: ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ.
و قال: إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ کُلُّ أُولئِکَ کانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا.
و قال: يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَ أَيْدِيهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ بِما کانُوا يَعْمَلُونَ.
و در اخبار صحيحه وارد شده که زمان و مکان نيز شهادت دهند بر اعمال مکلفين. «1» در اسرائيليات خدا فرمايد: اى پسر آدم، ملائکه من متعاقبند شب و روز را براى اينکه بنويسند آنچه مى‌گوئى و آنچه مى‌کنى از اندک و بسيار. پس آسمان شهادت دهد به آنچه ديده از تو، و زمين شاهد است به آنچه کرده‌اى بر پشت او، و آفتاب و ماه و ستارگان شهادت دهند به قول و فعل تو، و من مطّلعم بر مخفيات قلب تو، و غافل مشو از نفس خود. پس بدرستى که براى تو در مردن شغلى است، شاغل؛ و به زمان کمى، کوچ کننده‌اى؛ و هر چه پيش فرستاده‌اى از خوبى و بدى، حاصل است بدون کم و زياد، و وافيا جزا داده شوى فرداى قيامت باعمال خود.
پس بايد عاقل در اين شهادت، متذکر و مستعد شود و چنان تصور نمايد که گوئيا اقامه شهود شده به جهت تحقق وقوع آن، و هرگاه سيد شهود حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به سبب هول آن بگريد، پس حال ديگران چگونه باشد.