تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يَوْمَئِذٍ يَوَدُّ الَّذِينَ کَفَرُوا وَ عَصَوُا الرَّسُولَ لَوْ تُسَوَّى بِهِمُ الْأَرْضُ وَ لا يَکْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثاً (42)
يَوْمَئِذٍ يَوَدُّ الَّذِينَ کَفَرُوا: در آن روز وقوع شهادت، دوست دارند آنانکه کافر
«1» مدرک ياد شده.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 445
شدند به خدا. وَ عَصَوُا الرَّسُولَ: و نافرمانى کردند پيغمبر را يعنى کفران و عصيان را با هم جمع کردند. يا کفار و عصات دوست داشته باشند در اين وقت، لَوْ تُسَوَّى بِهِمُ الْأَرْضُ: اينکه برابر شود بديشان زمين، يعنى دفن کنند ايشان را و خاک بالاى آنها ريزند مثل مردگان، و هرگز زنده نشوند، کما قال:
وَ يَقُولُ الْکافِرُ يا لَيْتَنِي کُنْتُ تُراباً. اين کنايه است از آنکه خلق نشدندى و با زمين مساوى باشندى و با اجزاء آن مستحيل شدى به طورى که هيچ امتيازى نبودى و هرگز به دنيا نيامدى. ابو عبيده گفته: مراد آنکه دوست داشتى که زمين شکافته شدى و ايشان فرو رفتى و به هم آمدى. کلبى گفته: پس از تعديل ميان بهائم و طيور و وحوش، گويند: کونوا ترابا: در آن حال کفار تمنا کنند که کاش ما هم خاک شدى. در منهج- ابن عباس گفته: معنى آيه آنست که دوست داشته باشند کفار که اهل عرصات، پا بر سر و شکم آنها گذارند، چنانچه بر زمين نهند، تا زير اقدام، پايمال گشتى و آن حال را نديدى.
وَ لا يَکْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثاً: و قادر نباشند بر اينکه کتمان نمايند و بپوشند از خداى تعالى سخنى را، زيرا انبياء و ائمه و ملائکه و جوارح و زمان و مکان بر آنها شهادت دهند. و گويند: معنى آنست که: دوست داشته باشند کفار با زمين برابر شدندى، در حالتى که کتمان حديث از خدا نکردى و تکذيب او ننمودى، بقوله «ما کُنَّا مُشْرِکِينَ»؛ چه در روايت آمده که: چون بگويند: «وَ اللَّهِ رَبِّنا ما کُنَّا مُشْرِکِينَ» حق تعالى مهر بر دهنهاى ايشان نهد و جوارح بر ايشان شهادت دهند. پس عذاب بر ايشان شديد شود. نزد اين حال تمنا کنند کاش مساوى زمين بودندى. قول ديگر: تمناى ايشان اين باشد که کاش نعت و صفت پيغمبر را در دنيا کتمان ننمودى تا بدين عذاب مبتلا نشدى. يا معنى آنست که ايشان الحاح نمايند در آن روز، به ترک قبايح و کذب، و مبالغه کنند که ما هرگز فعل قبيحى نکرديم، چه ظن ايشان چنان بوده که عبادت اوثان شرک نبوده، زيرا تصور تقرب به خدا در عبادت آنها نموده‌اند.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 446