اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذ قَتَلتُم نَفساً فَادّارَأتُم فِيها وَ اللّه‌ُ مُخرِج‌ٌ ما کُنتُم تَکتُمُون‌َ (72) فَقُلنا اضرِبُوه‌ُ بِبَعضِها کَذلِک‌َ يُحي‌ِ اللّه‌ُ المَوتي وَ يُرِيکُم آياتِه‌ِ لَعَلَّکُم تَعقِلُون‌َ (73)
(و ياد کنيد زماني را که شخصي را کشتيد و هر کدام نسبت آن قتل را از خود دفع مينموديد و خدا ظاهر کننده بود آنچه را که شما کتمان مينموديد، پس گفتيم که بعض از اجزاء آن بقره را بمقتول بزنند «تا زنده شود» و خداوند اينکه چنين مردگان را زنده مينمايد و آيات خود را بشما نشان ميدهد تا باشد که تعقل کنيد) خطاب قَتَلتُم به يهود زمان نبي باعتبار پيشينيان آنها است چنانچه معمول است هر گاه کسي از طائفه‌اي يا قبيله‌اي عملي از او سر زند بآن طائفه يا قبيله نسبت ميدهند.
و فَادّارَأتُم اصل آن تدارأتم بوده از درأ بمعني دفع چنانچه در آيه شريفه است وَ يَدرَؤُا عَنهَا العَذاب‌َ«1» يعني يدفع، و در حديث است «
ادرؤا الحدود بالشبهات
» يعني ادفعوا، و معني اينست که هر کدام نسبت قتل را از خود دفع مينموديد وَ اللّه‌ُ مُخرِج‌ٌ ما کُنتُم تَکتُمُون‌َ يعني خداوند بيرون ميآورد از پنهاني و ظاهر مي‌سازد آنچه را قاتل از شما پنهان مي‌نمود که کشتن آن مقتول و سبب قتل او باشد.
فَقُلنا اضرِبُوه‌ُ بِبَعضِها ضمير مفرد در اضربوه بمقتول که از آيه قبل فهميده ميشود برمي‌گردد و ضمير ببعضها راجع ببقره است که در آيات سابقه مذکور ميباشد يعني گفتيم قسمتي از آن گاو را بر آن مقتول بزنند تا زنده شود و اينکه کار را انجام دادند و آن شخص زنده شد و از قاتل خود خبر داد و
1- سوره نور آيه 8
جلد 2 - صفحه 60
خصومت و اختلاف مرتفع گرديد.
و اينکه يکي از معجزات بزرگ حضرت موسي «ع» بود و اينکه آيه يکي از آيات داله بر امکان رجعت است.
کذلک يحيي اللّه الموتي، اينکه قسمت بيان قرآن است نسبت بمنکرين معاد که خدا اينکه چنين مردگان را زنده ميکند، وَ يُرِيکُم آياتِه‌ِ لَعَلَّکُم تَعقِلُون‌َ و آيات و نشانه‌هاي خود را ارائه ميدهد که عقل خود را بکار بنديد و در آيات او تدبّر و تأمل کنيد و براه راست و سعادت خود راه يابيد.