تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
مِنَ الَّذِينَ هادُوا يُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَواضِعِهِ وَ يَقُولُونَ سَمِعْنا وَ عَصَيْنا وَ اسْمَعْ غَيْرَ مُسْمَعٍ وَ راعِنا لَيًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَ طَعْناً فِي الدِّينِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ قالُوا سَمِعْنا وَ أَطَعْنا وَ اسْمَعْ وَ انْظُرْنا لَکانَ خَيْراً لَهُمْ وَ أَقْوَمَ وَ لکِنْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِکُفْرِهِمْ فَلا يُؤْمِنُونَ إِلاَّ قَلِيلاً (46)
بعد از آن در تبيين حال يهود و ضلالت ايشان فرمايد:
مِنَ الَّذِينَ هادُوا: بعضى از کسانى که متدين به دين يهود شده‌اند، يُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَواضِعِهِ: وصف اول- تحريف مى‌کنند و تغيير مى‌دهند کلمات حقه منزله را از محل و مکان آن. مراد، تحريف نعت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و اثبات غير آن در مواضع آن، يا تأويل کلمات تورات بر وفق رأى و طبع خود، يا کتمان آيه رجم نمايند. يا تغيير دهند فرمايش پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را، چه در روايت آمده که گروهى از يهود به ملازمت آن حضرت مى‌آمدند و جواب سؤال خود را از آن حضرت به سمع قبول تلقّى مى‌کردند و از مجلس آن سرور که منصرف مى‌شدند، همه آن کلمات متبرّکه او را منحرف مى‌ساختند. لا جرم پرده از روى کار ايشان برداشته شد، فرمود:
اى حبيب من، دشمنان يهودى، سخنان تو را از مواضع آن تحريف مى‌کنند و تغيير مى‌دهند. «1» وَ يَقُولُونَ سَمِعْنا: و مى‌گويند از روى عناد و استکبار، شنيديم قول تو را، وَ عَصَيْنا: و نافرمانى کرديم امر تو را. لفظ «عصينا» را به جهت شدت عناد و
«1» منهج الصادقين، جلد 3، صفحه 36.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 455
استکبار آشکارا مى‌گفتند. در تيسير گويد: اظهار «أَطَعْنا» و اضمار «عَصَيْنا» مى‌کردند. ملخص کلام آن که: زبان قال ايشان «أَطَعْنا»، و لسان حال آنها «عَصَيْنا» بود؛ و ايضا مى‌گفتند: وَ اسْمَعْ غَيْرَ مُسْمَعٍ: و بشنو در حالتى که شنونده نشده باشى. اين کلمه ذو وجهين است در مدح و ذم. وجه ذم اينکه:
قصد ايشان به اين کلمه اين بود که «يدعوا عليک بلا اسمعت بصم او موت»، يعنى بشنو در حالتى که شنواينده نباشد گوش تو به جهت کرى يا موت. يا «اسمع غير مجاب الى ما تدعوا اليه»، يعنى بشنو در حالتى که جواب داده نشوى به آنچه موافق دعوت تو باشد. يا «اسمع غير مسمع کلاما ترضى» بشنو در حالتى که نشنوى سخنى که از آن خشنود باشى. يا «اسمع کلاما غير مسمع اياک لان اذنک تنبو عنه» يعنى بشنو کلامى را که شنيده نشود به تو به جهت آنکه گوش تو از آن دور باشد و آن را فرا نگيرد.
و وجه مدح آنکه: اظهار مى‌کردند که مراد ايشان آن است که «اسمع غير مسمع مکروها» بشنو در حالتى که هيچ مکروهى شنيده نشوى. پس يهود اين وجه مدح را پرده نفاق مى‌ساختند و مطمح نظر ايشان، وجه ذم بود و ايضا مى‌گفتند: وَ راعِنا: و در ما نظر کن و بنگر. اين کلمه نيز محتمل الوجهين است. وجه مدحش آنکه: مراعات حال ما کن و به ما نظر نما تا بفهميم و بشنويم کلام تو را و به آن کار بنديم و عمل کنيم. وجه ذمش آنکه: مشبه است به «راعونا» که کلمه عبرانيه يا سريانيه باشد که به آن يکديگر را دشنام مى‌دادند و يا آن را از «رعونه» و حمق اشتقاق مى‌کردند. مدعا آنکه حماقت و بى‌عقلى لازمه حال تو باد، و يا اشباع کسره عين مى‌کردند و مى‌گفتند «راعينا»، يعنى اى شبان ما. و اين تعريضى است به رعى غنم. حاصل به اين دو کلمه ذات وجهين به دين اسلام سخريه مى‌کردند و استهزاء به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مى‌نمودند به اين وجه که به آن، اظهار توقير و اکرام مى‌کردند، و در باطن قصد شتم و اهانت داشتند، کما قال: لَيًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ:
پيچانيدند و تابيدند تابيدنى، به زبانهاى خود که آن را صرف مى‌کردند در آنچه
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 456
مشابه ذم است، چه وضع مى‌کردند «غير مسمع» را در موضع «لا اسمعت مکروها» و «راعنا» که مشابه سب آنها بود، در موضع «انظرنا». وَ طَعْناً فِي الدِّينِ: و طعن و سرزنش مى‌نمودند دين اسلام را طعن کردنى از روى استهزاء و سخريه، و مى‌گفتند دينى که پيغمبر آن به شبانى منسوب است، معلوم است چه دينى خواهد بود. و حال آنکه بر شبانى موسى معترف و مقر بودند. وَ لَوْ أَنَّهُمْ قالُوا سَمِعْنا وَ أَطَعْنا: و اگر ايشان بجاى «اسمع غير مسمع و راعنا» گفتندى که: شنيديم سخن تو را به سمع قبول، و اطاعت نموديم به حقيقت، فرمايشات و اوامر تو را، وَ اسْمَعْ وَ انْظُرْنا: و بشنو کلام ما را و ملاحظه و توقف فرما تا سخن تو را خوب بشنويم و بفهميم، لَکانَ خَيْراً لَهُمْ وَ أَقْوَمَ: هر آينه بودى اين گفتار، بهتر براى ايشان و راست‌تر و قويم‌تر و صوابتر از استهزاء سيد انام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، و سخريه دين قويم و صراط مستقيم اسلام. وَ لکِنْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِکُفْرِهِمْ: و لکن طرد فرموده و مردود ساخته خداى تعالى ايشان را از رحمت واسعه و الطاف خفيه خود، به سبب کفر و فرط عناد و استکبار ايشان از قبول حق و مجازات آنها بر آن، به سوء اختيار و اقبال آنها بر آن: فَلا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا: پس ايمان نمى‌آورند ايشان، مگر ايمان کمى و ضعيفى که معتد به و معتبر نباشد. و آن، ايمان به بعضى کتب و رسل است دون بعضى. يا ايمان نمى‌آورند مگر اندکى از ايشان. و بنابراين معنى، خبر موافق مخبر عنه شده، چه آنها ايمان نياوردند؛ مگر عده قليلى که عبد اللّه بن سلام و اصحاب او مانند ثعلبة بن شعبه و اسد بن شعبه و اسعد بن عبيد و محرنق و غيرهم ايمان آوردند.