تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْکِتابَ آمِنُوا بِما نَزَّلْنا مُصَدِّقاً لِما مَعَکُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهاً فَنَرُدَّها عَلى أَدْبارِها أَوْ نَلْعَنَهُمْ کَما لَعَنَّا أَصْحابَ السَّبْتِ وَ کانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولاً (47)
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 457
شأن نزول: در اکثر تفاسير مذکور است که حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم احبار يهود را مثل ابن صوريا و سعد بن کعب اسد را طلبيد، فرمود: اى معشر يهود، بترسيد از خدا، و قدم در دائره اسلام نهيد. من قسم مى‌خورم به خدا که شما مى‌دانيد من اين کلام و احکام که از خالق انام به شما آورده‌ام، حق است؛ و شما را در تورات از صفات من خبر داده‌اند و در آن بر ايمان شما به من ميثاق گرفته‌اند. ايشان از روى عناد گفتند: ما تو را نمى‌شناسيم و از نعت و صفت تو خبر نداريم؛ آيه شريفه نازل شد:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْکِتابَ: اى کسانى که اتيان شده به شما کتاب تورات، آمِنُوا بِما نَزَّلْنا: ايمان آوريد و تصديق کنيد به آنچه نازل فرموديم بر بنده خود که قرآن است، مُصَدِّقاً لِما مَعَکُمْ: در حالتى که تصديق کننده است اين قرآن، آن چيزى را که با شما مى‌باشد يعنى تورات، و مطابق و موافق است اصول احکام آن با هم. پس بدان ايمان آوريد، مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهاً:
پيش از آنکه محو کنيم صورتها را، يعنى اثر تخطيط صور آن را نيست و نابود سازيم تا اصلا نشانه ابرو و لب و چشم و بينى و دهان بر آن نماند. فَنَرُدَّها عَلى أَدْبارِها: پس برگردانيم آن صورتهاى ممحوت الاثار را بر هيئت قفاهاى آن، يعنى شکل روى را به صورت پس سر مبدل سازيم. يا اشياء مصوره بر وجه را، مثل چشم و بينى و دهن، محو سازيم و بر قفا مثبت نمائيم تا صورت آنها به پشت سر باشد و به طريق قهقرا راه روند.
در «تيسير» گويد: دست و پا و شکم و پشت آنها بر مواضع خود ثابت باشند و صورت آنها در پشت سر بود. و اين هيئتى است در غايت زشتى و رسوائى. و تغيير به اين صورت يا در آخر الزمان باشد، يا در آخرت. مراد آنست که ما رويهاى ايشان را مانند قرده و خنازير گردانيم تا آنکه بشره صورت آنها به شعور مستور باشد. و «ابو جاروت» از باقر عليه السّلام روايت کرده که ما
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 458
رويهاى ايشان را از هدى به ضلالت گردانيم بر سبيل خذلان. و اين قول از حسن و مجاهد و ضحاک نيز منقول است. «1» در «انوار» گفته: معنى آنست که محو کنيم آثار ايشان را از وجوه و نواهى ايشان، و اثر آنها را از ولايات مدينه زائل سازيم تا به آنجا روند که آمده‌اند. مراد به اين، اجلاء بنى النضير است.
چون عبد اللّه سلام اين آيه را استماع نمود، به حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مسارعت نموده، ايمان آورد و گفت: يا رسول اللّه مى‌ترسم پيش از آنکه به تو رسم، رويم را به قفا گردانند. «مبرده» گفته: لابدّ من طمس فى اليهود و مسخ قبل قيام السّاعة. و نزد بعضى، اين صورت در آخرت واقع خواهد شد.
«نخعى» روايت کند که در عهد عمر، چون اين آيه بر کعب الاحبار خواندند، گفت: يا رب «آمنت»، يا رب «اسلمت».
بعد بر طريق التفات فرمايد: أَوْ نَلْعَنَهُمْ کَما لَعَنَّا أَصْحابَ السَّبْتِ: يا طرد و دور فرمائيم ايشان را که اصحاب وجوهند، از رحمت و لطف خود، همچنانکه دور ساختيم و رانديم از رحمت خود اصحاب شنبه را که از فرمان سر پيچيدند و روز شنبه، به صيد ماهى که منهى عنه بود، مشغول شدند. يا جزا دهيم ايشان را به مسخ، چنانچه جزا داديم اصحاب سبت را. يا طعن کنيم ايشان را بر لسان تو اى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، چنانچه لعن کرديم اصحاب سبت را بر لسان داود عليه السّلام، وَ کانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا: و هست فرمان خدا به ايقاع شى‌ء، يا به وعيد، يا به حکم و قضاى خود، نافذ و بجا آورده شده. پس لا محاله آنچه موعود است، واقع مى‌شود، اگر ايمان نياريد. اين تهديد و تخويف اهل کتاب است.
تنبيه: آيه شريفه اشعار است مر امت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را به اينکه مسارعت کنند در ثبات ايمان به اقدام در طاعات و عبادات و مجانبت و احتراز از شرک و محرمات و فروختن دين به دنيا از خوف عقوبت طمس و
«1» منهج الصادقين، جلد 3، صفحه 38.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 459
لعن.
«غزالى» در احياء العلوم نقل نموده به اينکه: در بنى اسرائيل مردى ملازم صحبت حضرت موسى عليه السّلام بود و فرمايشات موسى عليه السّلام را براى مردم بيان مى‌کرد. کم کم هواى نفس او را بر اين داشت که تحريفات در کلام آن حضرت نمود براى جلب منافع شخصى؛ و عامه جهله را به دور خود جمع، ثروت و تجمل بسيارى پيدا کرد. عاقبت عقوبت الهى متوجه او شد.
مدتى از مجلس موسى غائب، و حضرت، تفحص او را از اصحاب نمود. کسى را بر حال او واقف نگرديد، تا روزى کسى وارد شد در حالتى که ريسمان خوکى را بدست داشت. به حضرت عرض کرد: آن مصاحب خود را مى‌دانى؟
فرمود: مدتى است نديدم. آن شخص گفت: بدان او همين خوک است که مسخ شده. حضرت در مناجات، تقاضاى رجوع او را نمود. خطاب آمد: اى موسى، اگر مرا بخوانى به دعاى آدم عليه السّلام که تمام انبياء آن را خواندند، محال است او را برگردانم، لکن بدان اين کسى است که دين را به دنيا داده و شريعت حقّه را سبب جلب دنياى دنيّه قرار داد و دين را بر باد داد.