تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيباً مِنَ الْکِتابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَ الطَّاغُوتِ وَ يَقُولُونَ لِلَّذِينَ کَفَرُوا هؤُلاءِ أَهْدى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلاً (51)
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 464
شأن نزول: آورده‌اند چون حکم الهى به اجلاى بنو نضير ثابت شد، جمعى از آنها چون کعب بن اشرف و حى بن اخطب و سلام بن مسلم و کنانة بن ابى الحقيق در خيبر متوطن شدند. و بعد از مدتى نقض عهد کرده، با هفتاد نفر از اشراف به مکه رفتند و ابو سفيان و اتباع او را بر محاربت حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تحريص نمودند. حق تعالى از معانده و مکابره و کفر و زندقه ايشان خبر داد:
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيباً مِنَ الْکِتابِ: آيا نمى‌بينى و نظر نمى‌کنى به سوى آنانکه داده شده‌اند بهره‌اى از تورات، يعنى کعب اشرف و اصحاب او که به واسطه عداوت و عناد با مسلمانان، يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَ الطَّاغُوتِ: ايمان مى‌آورند به جبت و طاغوت، دو بت قريش.
تنبيه: 1- جبت در اصل اسم صنم اوست. بعد مستعمل گشته در هر معبودى که غير حق تعالى است، از حجر و مدر و انسان و شيطان. و «طاغوت» را اطلاق کنند بر هر چه باطل باشد از معبوديت و غير آن. 2- «جبت» سحر است، و يهودان معتقد بودند. و طاغوت، شيطان که متابعت او مى‌کردند. 3- «جبت» بتانند، و «طاغوت» شياطين انسى که مردمان را اغوا کنند بر طاعت آنها. 4- «جبت» اصنامند، و «طاغوت» مترجمان بتان که به کذب تکلم مى‌نمودند از زبان حال بتان 5- «جبت» ساحر، و «طاغوت» کاهن است.
و مؤيد اينست روايت عکرمه اين آيه در شأن ابو برزه کاهن نازل شد که در جاهليت، مردم را به کهانت اغوا مى‌نمود و در اول اسلام مسلمانان با او رابطه داشتند. 6- «جبت» ابليس، و «طاغوت» اولياى او هستند.
وَ يَقُولُونَ لِلَّذِينَ کَفَرُوا: و مى‌گويند اين جحودان براى کفار، يعنى در حق ايشان از روى اجتهاد، هؤُلاءِ أَهْدى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا: اين گروه کفار قريش، هدايتشان بيشتر است از آنها که ايمان آورده‌اند، يعنى پيغمبر و
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 465
اصحاب او از روى دين، يعنى راه يافته‌ترند در دين، و دين ايشان قويم‌تر و صواب‌تر است. و تسميه دين به سبيل، به جهت آنست که مانند طريق باشد که مؤدى شود به مقصود.