تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلى ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنا آلَ إِبْراهِيمَ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ آتَيْناهُمْ مُلْکاً عَظِيماً (54)
أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ: (اضراب است از اعطاى ايشان) يعنى نه آنکه چيزى به مردمان مى‌دهند، بلکه حسد مى‌برند بر مردمان که قبايل عرب يا پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و اصحاب او، عَلى ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ: بر آنچه عطا فرموده ايشان را خداوند از فضل خود، که آن نبوت و کتاب و نصرت و اعزاز و بعثت رسول از ايشان است. يا مراد همه مردمانند، زيرا هر که حسد برد بر نبوت، فکانّه بر کمال و رشد همه مردم حسد برده. و گفته‌اند مراد ناس، حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است. و عرب، جمع را بر واحد اطلاق مى‌کنند که جامع باشد مقدار خصال خيرى را که جمع نشود الّا در بسيارى از مردمان، کما قال: إِنَّ إِبْراهِيمَ کانَ أُمَّةً قانِتاً: و مراد از فضل نزد بعضى، آنست که حق تعالى مباح گردانيد حضرت را جمع ميان بيشتر از چهار زن، و يهود بر اين حال حسد مى‌بردند و طعنه مى‌زدند که اگر او پيغمبر بودى، اين همه زن
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 467
نخواستى. حق تعالى فرمود: اگر حسد ايشان بر پيغمبر به واسطه اين نبوت و کتاب است، پس بايد بر پيغمبران صاحب کتاب حسد بردندى. و اگر حسد آنها به سبب تکثار زن باشد، اين صورت مخصوص به آن حضرت نيست، زيرا حضرت داود عليه السّلام صد زن داشت و همه بر او حلال بودند. و همچنين سليمان هزار زن داشت، سيصد مهيره و هفتصد سريره. در تفسير اهل بيت عليهم السلام از امام محمد باقر عليه السّلام مروى است که: مراد به «ناس»، محمد و آل محمد صلوات اللّه عليهم اجمعين؛ و مراد به «حاسد»، آنانکه حسد بردند بر نبوت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و بر امامت آل اطهار او. «1» فَقَدْ آتَيْنا آلَ إِبْراهِيمَ: پس بتحقيق ما عطا فرموديم اولاد ابراهيم را که موسى و داود و عيسى و محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است، الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ: کتاب تورات و زبور و انجيل و قرآن و همچنين علم حلال و حرام را، وَ آتَيْناهُمْ مُلْکاً عَظِيماً: و عطا نموديم ايشان را ملک و پادشاهى بزرگ که نبوت است. يا سلطنت، چنانکه يوسف و داود و سليمان داشتند. و گويند:
ملک عظيم، کثرت ازواج مى‌باشد. در تيسير آورده که مراد آل ابراهيم، حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و اهل بيت او، و به کتاب، قرآن؛ و به حکمت، نبوت؛ و به ملک عظيم، امامت است؛ چه اين جمله در هيچکس جمع نبود، مگر خاندان حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم.
و عياشى در تفسير خود به اسناد ابو الصباح کنانى نقل نموده که: قال ابو عبد اللّه عليه السّلام: يا ابا الصّباح نحن قوم فرض اللّه طاعتنا، لنا الانفال و لنا صفو المال، و نحن الرّاسخون فى العلم، و نحن المحسودون الّذين قال اللّه فى کتابه: «أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلى ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ» «2» ابو عبد اللّه عليه السّلام فرمود: اى
«1» اصول کافى، جلد اوّل، کتاب الحجّة، صفحه 206، حديث 2 و 4.
«2» تفسير عيّاشى، جلد 1، صفحه 247، حديث 155.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 468
ابو الصباح ما گروهى هستيم که حق تعالى فرض فرمود طاعت ما را بر شما، و براى ماست غنايم دار الحرب، و براى ما باشد صفوه مال دار الحرب، و مائيم راسخان در علم، و مائيم آن جماعت که بر ايشان حسد برده‌اند. حيث قال سبحانه: أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ تا آخر. بعد از آن فرمود که: مراد به کتاب، نبوت؛ و مراد به حکمت، فهم قضا؛ و مراد به ملک عظيم، افتراض طاعات ما بر شما است. و همچنانکه حق تعالى ملک عظيم را در دنيا به اهل بيت تفويض نمود، ملک کبير آخرت را نيز به ايشان تخصيص فرمود: حيث قال تعالى: وَ إِذا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعِيماً وَ مُلْکاً کَبِيراً. پس اگر اهل خلاف بر ايشان حسد برند، عجب نباشد.
تنبيه: شبهه‌اى نيست در آنکه حسد، خصلتى است که حاسد را مذموم و محسود را محمود؛ و حسد چون آتشى است، مادامى که در کانون سينه حاسد باشد، او را سوزد. و چون او به جهت آن سوخته شود، روايح طيبه و علوم و فواضل محسود به اطراف عالم رسيده، اهل عالم را طينت پاک او معلوم، و خبث باطن حاسد مکشوف گردد. پس بر محسود لازم است که سپر صبر در سر کشد تا به جهت جزع، غصص صبر بر ايذاء حسد، نسائم و روايح طيبه صبر به همه اقطار عالم رسيده موجب اشتهار فضائل و کمالات محسود گردد. و به حسب حقيقت، حاسد که حسد برد بر مقرّبان الهى که مستغرق نعمت امامت و ولايت هستند، عدوّ خدا باشد. چنانچه در بعضى کتب سماويه آمده که:
الحاسد عدوّ نعمتى.
در منهج «1»- روزى جماعتى از زنان قريش با نسوان سيّد عالميان صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: مجالست نمودند و هر کسى از حسب و نسب خود چيزى مى‌گفتند. چون حضرت فاطمه زهرا سلام اللّه عليها بر ايشان وارد شد، همه ساکت شدند. يکى گفت: چرا خاموش شديد؟ گفتند: حسب و نسب ما، نزد
«1» منهج الصادقين، جلد 3، صفحه 46. در ادامه عبادت آمده: «غير راض بقسمتى».
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 469
حسب و نسب سيدة النساء چه نمايد؟ پس زنى برخاست و گفت: چه شده براى شما اى بنى هاشم، برديد سيادت را به تمامه؛ اى فاطمه، و اما پدر تو سيّد فرزندان آدم عليه السّلام، و اما شوهر تو پس سيّد عرب، و اما تو سيده زنان عالميان، و اما دو فرزند تو سيد جوانان بهشت، و اما عموى تو سيد شهداء مى‌باشد. چون حضرت فاطمه عليه السّلام اين سخن بشنيد، برخاست و اين آيه تلاوت نمود: أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلى ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنا آلَ إِبْراهِيمَ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ آتَيْناهُمْ مُلْکاً عَظِيماً. «1»