تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا بِآياتِنا سَوْفَ نُصْلِيهِمْ ناراً کُلَّما نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْناهُمْ جُلُوداً غَيْرَها لِيَذُوقُوا الْعَذابَ إِنَّ اللَّهَ کانَ عَزِيزاً حَکِيماً (56)
بعد از آن، در تقرير و تفصيل عذاب ايشان فرمايد:
إِنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا بِآياتِنا: بدرستى که آن کسانى که کافر شدند به دلايل وحدانيت ما و آيات قرآن، و يا به معجزات رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، سَوْفَ نُصْلِيهِمْ ناراً: بزودى در آريم و ملزم کنيم و مى‌چسبانيم ايشان را به آتشى، و چه آتشى که، کُلَّما نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ: هر زمانى که پخته و سوخته شود پوستهاى ابدان آنها، بَدَّلْناهُمْ جُلُوداً غَيْرَها: بدل کنيم و نو سازيم براى ايشان، پوستهائى غير آنچه سوخته شده؛ به اين وجه که آن جلود سوخته را عود دهيم بر صورت ديگر. يا آنکه زايل سازيم از آن اثر احراق را تا آنکه عود کند احساس سوختن آن، کما قال: لِيَذُوقُوا الْعَذابَ: براى آنکه بچشند الم عذاب را، يعنى تا چشيدن عذاب، دائمى باشد. إِنَّ اللَّهَ کانَ عَزِيزاً حَکِيماً: بدرستى که خداوند تعالى هست غالب، که کسى بتواند او را از تعذيب کفار منع کند.
حکيم، يعنى داناست، به عقوبت جهنميان، بر وجه حکمت.
رفع شبهه: اگر کسى گويد از جلد مجدد، ذنبى صادر نشده، پس چگونه مستحق عذاب شود؟ جواب آنکه: تجدّد جلد، آلت است براى شدت عذاب نفس عاصيه که مدرک مى‌باشد. چه جلود اعتبار ندارد، و عذاب براى نفس و
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 471
وجود است، نه جلد. چنانچه متعارف است که اگر حيوانى را بخواهند تنبيه کاملى نمايند، در کيسه‌اى او را کرده و مى‌زنند و در واقع اين کيسه موجب ازدياد عقوبت آن حيوان مى‌باشد. و ديگر آنکه اين تغيّر، وصفى است، نه ذاتى، يعنى جلد کفار مبدّل شود، نه وجود آنها، بلکه نفس آنها به حال خود باقى است. لکن پوست ابدان آنها براى درک الم، تبديل يابد تا دائما در اشدّ عذاب متألم شوند. چه اگر عقوبت به يک قسم و طريقه باشد، يک نوع سختى و خفتى براى معذبين حاصل آيد. لذا اين تغير جلود، موجب تزايد سخط است بر آنها. و اينکه تعبير به ذوق فرموده، به همين سبب است که عذاب ساعت قبل به ما قبل، به منزله ذوق و به اصطلاح «نمک چشک» باشد، «اجارنا اللّه منها».