اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا بِآياتِنا سَوف‌َ نُصلِيهِم ناراً کُلَّما نَضِجَت جُلُودُهُم بَدَّلناهُم جُلُوداً غَيرَها لِيَذُوقُوا العَذاب‌َ إِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ عَزِيزاً حَکِيماً (56)
محققا کساني که کافر شدند بآيات ما که انبياء باشند و اوصياء آنها و آيات قرآنيه که همه آيات اللّه هستند بزودي مياندازيم و ميسوزانيم بآتشي و هر زماني که پخته شد پوستهاي آنها تبديل ميکنيم آنها را بپوستهاي ديگر تا آنکه بچشند عذاب را محققا خداوند عزيز مقتدر و حکيم دانا است.
(مسئله مشکله)
بعضي منکرين معاد جسماني اشکال کردند که اينکه ابدان عنصريه دائما در تحليل و تبديل است چه مناسبت با عدل دارد که بدني که با او عبادت کرده در زماني بسوزانند براي آن زماني که معصيت نموده بعلاوه انسان با کدام بدن که از زمان تکليف تا زمان موت دائما در تغيير بوده محشور ميشود و همين اشکال را در اينکه آيه کرده‌اند که آن پوستي که با او معصيت کرده موقعي که سوخته شد چه مناسبت دارد عذاب بپوست ديگر که با او معصيت نشده و اينکه اشکال را هم در بعض اخبار روات بائمه اطهار کرده‌اند چنانچه بيايد.
(جواب)
جميع تالمات جسماني متوجه بجسمي است که داراي روح باشد و الا جسم بي‌روح مثل مجسمه ابدا تالمي پيدا نميکند اگر او را خورد کنند يا بسوزانند يا تازيانه زنند يا بکنند ابدا درد و المي باو متوجه نشود چنانچه پوست جدا شده از بدن حيوان را اگر دباغي کنند يا لگد کوب زير پا بشود متالم نگردد بلکه عضو فلج يا اعضاء بي‌روح بدن مثل موي سر يا سم حيوان و امثال آنها، پس تألم کلية متوجه روح است غاية الامر تألمات روح دو قسم است يک قسم بدون توسط بدن است آن را تألمات روحي گويند و يک قسم بتوسط بدن است تألمات جسماني خوانند
جلد 5 - صفحه 108
پس من باب مثال اگر روح عايشه را در کالبد بدن کلب اصحاب کهف نمايند و جهنم برند و روح کلب اصحاب کهف را در کالبد عايشه نمايند و بهشت برند عايشه معذب است و کلب متنعم.
بنا بر اينکه روح کافر و فاسق در هر بدني باشد از دوره عمر خود معذب است و مراد از معاد جسماني اينست که روح تعلق بجسم ميگيرد که هر دو قسم عذاب باو متوجه شود، يا اگر روح مؤمن باشد هر دو قسم تنعم را داشته باشد.
و کساني که منکر معاد جسماني هستند منحصر ميکنند تنعم و عذاب را فقط بيک قسم و اينکه مخالف نصوص قرآن و ضرورت اسلام و صراحت اخبار متواتره و ادله واضحه که ما در مجلد سوم کلم الطيب از صفحه 20 تا 44 متعرض شده‌ايم بعلاوه اشکال در خصوص اينکه آيه را ائمه عليهم السلام جواب دادند به اينکه همان پوست سوخته شده را دو مرتبه صورت پوست ميدهند که ماده يکيست صورت عوض ميشود و مثال بخشت ميزنند که اگر خاک شود و گل گردد و در قالب خشت شود ميتوان گفت اينکه خشت همان خشت است و ميتوان گفت غير از آن است، مؤلف گويد که اينکه تفسير را از لفظ تبديل در خود آيه ميتوان استفاده کرد بپردازيم بشرح إِن‌َّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا بِآياتِنا مراد کفر بجميع آيات نيست و لو جمع مضاف افاده عموم دارد بلکه مراد کفر باي آية من آياتنا است که شامل جميع طبقات کفار و مخالفين و منکر بعض ضروريات و مبدعين در دين و هتک بعض مقدسات دين و بي‌اعتنايي ببعض احکام اسلام ميشود.
سَوف‌َ نُصلِيهِم ناراً سوف اشاره بيوم القيمة است و نصليهم بمعني انداختن و القاء است (نارا) مفعول فيه يعني في النار (کلما) زمانيه است يعني هر زماني که (نضجت) بمعني طبخ اشاره به از بين رفتن است (جلودهم) پوست بدن آنها.
(بدلناهم) تبديل بمعني تغيير و عوض نمودن است (جلودا غيرها) پوست ديگري
جلد 5 - صفحه 109
که بمقتضاي اخبار همان پوست اولي دو مرتبه صورت پوست پيدا ميکند.
لِيَذُوقُوا العَذاب‌َ لام تعليل است يعني غرض و علت تبديل جلود چشيدن عذاب است إِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ عَزِيزاً حَکِيماً عزيز اشاره بقدرت و تواناييست که خداوند بر همه چيز قادر است، و حکيم اشاره به اينکه اينکه تبديل و تغيير و چشاندن عذاب موافق حکمت است و بر خلاف عدل نيست و از روي استحقاق است.