اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ سَنُدخِلُهُم جَنّات‌ٍ تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ خالِدِين‌َ فِيها أَبَداً لَهُم فِيها أَزواج‌ٌ مُطَهَّرَةٌ وَ نُدخِلُهُم ظِلاًّ ظَلِيلاً (57)
و کساني که ايمان آوردند و اعمال صالحه بجا آوردند زود باشد آنها را داخل کنيم در باغستانهايي که نهرها در زير درختان آنها جاريست و هميشه در آنها ابد الاباد زيست کنند و همسرهايي که پاک و پاکيزه و زيبا باشند بآنها عطاء کنيم و در سايه دامنه داري آنها را وارد کنيم.
مراد از وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ اينکه نيست که مرتبه اعلاي ايمان را داشته باشند يا آنکه جميع اعمال صالحه را بجا بياورند يا آنکه جميع اعمال آنها صالحه باشد بلکه همين که صدق مؤمن بکند و لو مرتبه ادني باشد و واجبات الهي را عمل کند و محرمات را ترک کند يا موفق بتوبه شود مشمول اينکه آيه هست که تقريبا مرادف با تقوي باشد که در آيات ديگر بيان شده و الا بمعني اولي خاص بمعصومين است.
سَنُدخِلُهُم جَنّات‌ٍ تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ دخول با ادخال فرق دارد.
دخول از روي استحقاق است مثل سَيَدخُلُون‌َ جَهَنَّم‌َ داخِرِين‌َ مؤمن آيه 60.
و ادخال از روي تفضل است مثل همين آيه چنانچه مکرر گفته شده که جميع فيوضات اخروي و نعم دنيوي تفضل است کسي استحقاق ندارد و طلبي از خدا ندارد و نيز ادخال با اصلي فرق دارد اصلي از روي اهانت است بمعني القاء و انداختن،
جلد 5 - صفحه 110
ادخال اعم است.
جَنّات‌ٍ تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ مکررا تفسيرش بيان شده.
خالِدِين‌َ فِيها أَبَداً ابدا تأکيد در خلود است لَهُم فِيها أَزواج‌ٌ مُطَهَّرَةٌ اشاره بحور العين است که از جميع انجاس و ادناس مثل حيض و نفاس و کثافات و پليديها و نجاسات ظاهريه و احداث باطنيه و اعمال سيئه و اخلاق رذيله و مخالفت شوهرها و اعراض و نشوز و هر چه که مورث تنفر و اشمئزاز آنها گردد پاک و پاکيزه هستند، و ممکن است مراد مؤمنات صالحات باشند که آنها هم در بهشت همين نحو هستند، و ممکن است اعم باشد بلکه بعيد نيست.
وَ نُدخِلُهُم ظِلًّا ظَلِيلًا شايد اشاره بسايه عرش عظمت پروردگار باشد که جنات تحت عرش الهيست. و ظليل بمعني سايه کش‌دار و دامنه‌دار است و هيچ سايه‌اي بقدر سايه عرش سعه ندارد، و ممکن است کنايه از سعه رحمت الهي باشد.