تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُکُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها وَ إِذا حَکَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْکُمُوا بِالْعَدْلِ إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُکُمْ بِهِ إِنَّ اللَّهَ کانَ سَمِيعاً بَصِيراً (58)
ترجمه
همانا خدا امر ميکند شما را که برسانيد امانتها را بصاحبانش و چون حکم کنيد ميان مردمان آنکه حکم کنيد بعدالت همانا خداوند بخوب امرى موعظه ميکند شما را بدرستيکه خدا باشد شنواى بينا.
تفسير
گفته‌اند در باره عثمان بن طلحه کليددار کعبه مشرفه نازل شده است که پس از فتح مکه کليد را از او گرفتند بامر پيغمبر (ص) و حضرت دو رکعت نماز در بيت بجا آورد و چون از خانه بيرون آمد عباس عم آنحضرت تقاضاى منصب کليددارى را نمود و اين آيه نازل شد و حضرت کليد را بابن طلحه که از قديم الايام اين منصب را
جلد 2 صفحه 70
خود و پدرانش داشتند مسترد فرمود و مقرر شد که از بيت او منتزع نشود و در مجمع از صادقين عليهما السلام نقل نموده که آيه شامل است هر امانتى را خواه امانت الهى باشد که اوامر و نواهى او است خواه امانت بندگان باشد چنانچه بعضى امين نمايند بعضى را بر مال و غير آن و در روايات چندى از ائمه معصومين عليهم السلام نقل شده است که نگاه نکنيد بطول رکوع و سجود مرد چون اين امر ممکن است عادت او شده باشد و اگر ترک نمايد استيحاش کند ولى نظر کنيد بصدق گفتار و اداء امانت او و در کافى از حضرت صادق (ع) روايت نموده که اگر قاتل امير المؤمنين (ع) امانتى بمن بسپرد و نصيحتى از من بجويد و مشورتى با من بنمايد و من متقبّل شوم از او اين امر را هر آينه امانت او را باو مسترد خواهم داشت و باين مضمون روايات بسيارى وارد شده است و در چند روايت نقل شده است که خطاب متوجه بائمه اطهار است که مأمور شده‌اند هر يک از آنها باداء امانت بامام بعد از خود و وصيت بآن و حکم آن جارى است در ساير امانات و در کافى و عياشى از حضرت باقر (ع) نقل نموده که مقصود مائيم که بايد امام اوّل علم و کتب و سلاح را بامام بعد از خود مسترد دارد حقير عرض ميکنم البته اعظم و اهم امانات همان است که بآنها وديعه داده شده است و چون عامه از شمول آيه نسبت بفرد اکمل غافل بودند در لسان ائمه تصريح بآن شده است و آنکه فرمودند خطاب متوجه بائمه اطهار است براى آنستکه منصب قضا و حکم بعدل بين مردم از وظائف آنها است که در زمان غيبت بنواب عامّ خود ارجاع فرموده‌اند چون حکم بعدل موقوف بعلم بعدل است که قانون شرع باشد چنانچه در کافى و عياشى از حضرت باقر (ع) روايت نموده است که مراد عدليست که در دست شما است و در روايت ديگر عياشى نقل نموده که اين وقتى است که عدل ظاهر باشد در دست شما و چون حسن ردّ امانت و حکم بعدل عقلى است احتياج بدليل ندارد و واضح است که امر بآن موعظه حسنه است و بايد اطاعت شود و خداوند شنونده است اقوال و احکام شما را و بينا است افعال و اعمال شما را که چگونه حکم مينمائيد بحق يا باطل و چگونه از امانت نگهدارى مينمائيد و مسترد ميداريد و بر وفق آن بشما پاداش خواهد داد
جلد 2 صفحه 71