آيه‌ى قبل، بيان وظايف حاکمان بود که بايد دادگر و امانتدار باشند، اين آيه به وظيفه‌ى مردم در برابر خدا و پيامبر اشاره مى‌کند. با وجود سه مرجع «خدا»، «پيامبر» و «اولى الامر» هرگز مردم در بن‌بست قرار نمى‌گيرند. آمدن اين سه مرجع براى اطاعت، با توحيد قرآنى منافات ندارد، چون اطاعت از پيامبر و اولى الامر نيز، شعاعى از اطاعت خدا و در طول آن است، نه در عرض آن و به فرمان خداوند اطاعت از اين دو لازم است.
در تفسير نمونه به نقل از ابن عباس آمده است که وقتى پيامبر اسلام، هنگام عزيمت به تبوک، على عليه السلام را در مدينه به جاى خود منصوب کرد و فرمود: «انت منّى بمنزلة هارون من موسى» اين آيه نازل شد.
در آيه قبل سفارش شد که امانات به اهلش سپرده شود، اين آيه گويا مى‌فرمايد: سپردن به اهلش، در سايه اطاعت از خدا و رسول و اولى‌الامر است.
تکرار فرمانِ «أَطِيعُوا» رمز تنوّع دستورهاست. پيامبر گاهى بيان احکام الهى مى‌کرد، گاهى دستور حکومتى مى‌داد ودو منصب «رسالت» و «حکومت» داشت. قرآن گاهى خطاب به پيامبر مى‌فرمايد: «أَنْزَلْنا إِلَيْکَ الذِّکْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ» «1» آنچه را نازل کرده‌ايم براى مردم بيان کن. و گاهى مى‌فرمايد: «لِتَحْکُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِما أَراکَ اللَّهُ» «2» ميان مردم بر
«1». نحل، 44.
«2». نساء، 105.
جلد 2 - صفحه 91
اساس قوانين الهى، حکومت و قضاوت کن.
قرآن درباره مفسدان، مسرفان، گمراهان، جاهلان، جبّاران و ... دستور «لا تُطِعْ»* و «لا تَتَّبِعْ»* مى‌دهد. بنابراين موارد «أَطِيعُوا» بايد کسانى باشند که از اطاعتشان نهى نشده باشد و اطاعتشان در تضادّ با اوامر خدا و رسول نباشد.
در آيه، اطاعت از اولى‌الامر آمده، ولى به هنگام نزاع، مراجعه به آنان مطرح نشده، بلکه تنها مرجع حلّ نزاع، خدا و رسول معرفى شده‌اند. و اين نشانه آن است که اگر در شناخت اولى‌الامر و مصداق آن نيز نزاع شد، به خدا و رسول مراجعه کنيد که در روايات نبوى، اولى‌الامر اهل‌بيت پيامبر معرّفى شده‌اند. «1»
حسين‌بن ابى‌العلاء گويد: من عقيده‌ام را درباره‌ى اوصياى پيامبر واينکه اطاعت آنها واجب است، بر امام صادق عليه السلام عرضه کردم، حضرت فرمود: آرى چنين است، اينان همان کسانى هستند که خداوند درباره‌ى آنان فرموده: أَطِيعُوا اللَّهَ ... و همان کسانى‌اند که درباره‌ى آنها فرموده: إِنَّما وَلِيُّکُمُ اللَّهُ ... وَ هُمْ راکِعُونَ «2»
حضرت على عليه السلام در خطبه 125 نهج‌البلاغه و عهدنامه مالک‌اشتر فرمودند: مراد از مراجعه به خدا و رسول، مراجعه به آيات محکمات وسنّتى که همه بر آن اتّفاق داشته باشند.
حضرت على عليه السلام فرمود: هر حاکمى که به غير از نظر اهل‌بيت معصوم پيامبر عليهم السلام قضاوت کند، طاغوت است. «3»