تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِما أُنْزِلَ إِلَيْکَ وَ ما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ يُرِيدُونَ أَنْ يَتَحاکَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ يَکْفُرُوا بِهِ وَ يُرِيدُ الشَّيْطانُ أَنْ يُضِلَّهُمْ ضَلالاً بَعِيداً (60)
شأن نزول: «ثعلبى» در تفسير خود آورده که بين يک يهودى با منافقى خصومت افتاد. به حاکمى که پيش او مرافعه مهم خود کنند، محتاج گشتند.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 484
يهودى گفت: چون محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رشوه نمى‌ستاند، نزد او رويم. پس منافق را به محکمه نبوى مى‌کشيد و منافق به حکومت کعب بن اشرف ميل مى‌کرد. عاقبت خدمت حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمده، و حکم بر وفق مدعاى يهودى صادر شد. چون از آنجا بيرون آمدند، منافق گفت: من به حکم پيغمبر راضى نيستم، بيا تا نزد عمر رويم. هر دو به در خانه عمر آمده، يهودى ماجراى دعوى و حکم پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم باز گفت: عمر از منافق استفسار نمود، تصديق کرد که بلى، حکم بر اين منوال است، اما بدان راضى نيستم و از تو حکم مى‌طلبم. عمر گفت: صبر کن تا من از خانه بيرون آيم، به راستى ميان شما حکم کنم. ايشان توقف کردند. عمر از خانه بيرون آمد، شمشير کشيد و منافق را کشت و گفت: اين سزاى کسى است که به حکم رسول خدا راضى نشود. «1» حق تعالى در باره ايشان اين آيه را نازل فرمود:
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يَزْعُمُونَ: اى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از روى تعجب بنگر و ملاحظه کن به سوى آن کسانى که گمان کذب مى‌برند، أَنَّهُمْ آمَنُوا بِما أُنْزِلَ إِلَيْکَ: بدرستى که ايشان ايمان آورده‌اند به آنچه نازل شده به تو يعنى قرآن. وَ ما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ: و آنچه پيش از تو نازل شده از کتب انبياى سلف، يُرِيدُونَ أَنْ يَتَحاکَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ: مى‌خواهند با وجود دعوى ايمان اينکه محاکمه کنند به سوى کسى که به غايت طاغى و ياغى است. مراد کعب بن اشرف و هر که حکم به باطل کند، در اين حکم داخل است. پس تسميه او به اين اسم، به جهت فرط طغيان او، يا به جهت تشبيه او به شيطان در فرط طغيان، يا به سبب آنکه تحاکم به او تحاکم است به شيطان؛ از جهت آنکه شيطان حامل او است، کما قال: وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ يَکْفُرُوا بِهِ: و حال آنکه
«1» اين روايتهاى مجعول اهل سنّت براى اثبات شجاعت خليفه دوم (لعنة اللّه عليه) با فرار او از ميدانهاى جنگ، که خود آن را نقل کرده‌اند، چگونه قابل جمع است؟! (مصحّح)
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 485
مأمورند مدعيان ايمان و همه مکلفان به آنکه نگروند و کافر شوند به حکم طاغوت، کما قال: فَمَنْ يَکْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى لَا انْفِصامَ لَها. وَ يُرِيدُ الشَّيْطانُ: و مى‌خواهد ابليس پر تلبيس، أَنْ يُضِلَّهُمْ ضَلالًا بَعِيداً: اينکه گمراه گرداند ايشان را که مايل به طاغوتند، گمراهى دور که هرگز از آن راه راست نيابند و رجوع نکنند.
از حسن بصرى نقل است که مراد از آيه منافقانند که به حکومت بتان مى‌رفتند. بنابراين، طاغوت مترجمى بود که از زبان بتها حکم به حق و باطل مى‌کرد.
سدّى گفته: طاغوت، ابو برده کاهن است که منافقى را با جهودى حکومت افتاد. جهود گفت: نزد محمد رويم. منافق گفت: نزد ابو برده کاهن مى‌رويم. امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: کلّ حاکم بغير قولنا اهل البيت فهو طاغوت: هر حاکمى که به غير گفتار ما که اهل البيت هستيم حکم کند، او طاغوت است. پس اين آيه تلاوت فرمود که: يُرِيدُونَ أَنْ يَتَحاکَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ.
تا آخر. بعد از آن فرمود: بخدا قسم که امت به حکومت نزد طاغوت شدند و گمراه گردانيد ايشان را شيطان به سبب آن، و از اين امت نجات نيافتند مگر ما و شيعه ما و غير ايشان هلاک شدند. «1» و حديث شريف مثل اهل بيتى کمثل سفينة نوح من رکبها نجى و من تخلّف عنها غرق. «2» تصريح است به اين.
در مجمع از حضرت باقر عليه السّلام و صادق عليه السّلام روايت نموده که: انّ المعنىّ به کلّ من يتحاکم اليه ممّن يحکم بغير الحقّ. يعنى:
مراد به طاغوت، هر کسى است که محکمه به او کنند و او به غير حق حکم نمايد. و ايضا اگر حق خود را اخذ کنى به حکم کسى که اهليت براى
«1» منهج الصادقين، جلد 3، صفحه 59.
«2» مدرک ياد شده.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 486
حکومت نداشته باشد، هر آينه مثل آنست که به حکم جبت و طاغوت اخذ کرده‌اى. چنانچه فتاوى علماى اعلام و مرحوم آية اللّه آقاى آقا سيد محمد کاظم يزدى رحمه اللّه در «عروة الوثقى» نيز همين بيان را اشاره فرموده: «ان کان طالبا، فليرجعه».