تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ تَعالَوْا إِلى ما أَنْزَلَ اللَّهُ وَ إِلَى الرَّسُولِ رَأَيْتَ الْمُنافِقِينَ يَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً (61)
وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ تَعالَوْا إِلى ما أَنْزَلَ اللَّهُ: و زمانى که گويند منافقان را در وقت تحاکم، بيائيد به حکمى که خداوند نازل فرموده در کتاب خود، وَ إِلَى الرَّسُولِ: و به حکمى که پيغمبر او مى‌نمايد، رَأَيْتَ الْمُنافِقِينَ يَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً: مى‌بينى منافقان را در حالتى که اعراض مى‌کنند از تو، اعراض کردنى از روى فرط عناد و عداوت؛ زيرا مى‌خواستند به ميل آنها حکم کنى و توبه حق حکم نمودى، از اين جهت اعراض کردند.
تبصره: چون آيات قرآنى عبرت به عموم لفظ است نه خصوص سبب، پس آيه شريفه عموميت دارد نسبت به کسانى که حاليه وقتى به آنها گفته شود:
بيائيد به حکم خدا و رسول رفتار کنيد، اعراض نموده و گويند: اقتضاى زمان چنين است که ما به قانون مجعوله رفتار کنيم. يا للعجب از اين قوم که خود را مسلمان دانند، مگر نعوذ باللّه، خدا و پيغمبر مخبر نبودند که قرون اخيره چه احکامى محتاج اليه است، تا وضع آن نموده مردم را بلا تکليف نگذارند. البته قرآن حکمش باقى و عموم مکلفين مأمورند به عمل به آن تا روز قيامت، پس بنا بر اين است. حسانات عقليه و آراء جديده غير مشروعه هر دوره‌اى از زمان، چه محلى از اعراب دارد.
در کافى شيخ کلينى و اکمال الدين صدوق رحمه اللّه در ذيل خبرى،
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 487
حضرت رضا عليه السّلام به عبد العزيز فرمايد: اى عبد العزيز بن مسلم! جهالت کردند مردم و خدعه و حيله نمودند در آراء خود. بدرستى که خداى عز و جل قبض روح پيغمبر خود ننمود تا کامل کرد دين او را و نازل فرمود به او قرآن را که در آنست تفصيل هر چيزى؛ بيان فرموده در آن حلال و حرام و حدود احکام را و جميع آنچه را که محتاجند مردم به آن کاملا. پس فرمود خداى عز و جل:
«فرو گذار نکرديم در قرآن چيزى را». «1» و نازل فرمود در حجة الوداع که آخر عمر پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بود، اين آيه را که: الْيَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِينَکُمْ.
يعنى: امروز دين شما را براى شما کامل کردم و نعمتم را بر شما تمام ساختم و راضى شدم که اسلام دين شما باشد. «2» و امر امامت از تماميت دين است، و رحلت ننمود پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تا اينکه بيان فرمود براى امتش، معالم دينشان را و واضح ساخت براى آنها راهشان را و واگذاشت ايشان را بر طريق حق، و اقامه نمود بر آنها على عليه السّلام را علم و امام، و ترک نکرد بيان چيزى را که امت محتاجند. پس هر که گمان کند که خداى تعالى کامل نفرموده دينش را، به تحقيق رد کرده کتاب اللّه را، و هر که رد کند کتاب الهى را، کافر است. «3»