تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ما لَکُمْ لا تُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْ هذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُها وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ وَلِيًّا وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ نَصِيراً (75)
بعد از آن به جهت مبالغه و فرط ترغيب مردمان بر سبيل تعجب فرمايد:
وَ ما لَکُمْ لا تُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ: و چيست مر شما را و چه بوده، اى اهل اسلام که به جدّ کامل و جهد تمام، مقاتله و جهاد نمى‌کنيد در راه دين خدا و فرمان بردارى او سبحانه، وَ الْمُسْتَضْعَفِينَ: و در استخلاص اسيران که در دست کفار گرفتار شده‌اند، مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ: از مردان مثل سليمة بن هشام، و وليد بن وليد، و عباس بن ابى ربيعه، و ابو جندل بن سهيل و امثال آنها. و همچنين زنان مثل ام شريک و کودکان آنها. ذکر «ولدان» جهت مبالغه است در حثّ و تنبيه بر تناهى ظلم مشرکين، بر وجهى که اذيت
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 504
آنها به صبيان رسيده و اشعار به آنکه اجابت دعوت در دفع بليه «اسر» به جهت مشارکت ولدان بود با ايشان، تا بدان سبب همه مشارک يکديگر شدند در استنزال رحمت و استدفاع بليه. و گويند مراد به ولدان، غلام و کنيزند.
الَّذِينَ يَقُولُونَ: مستضعفان، جماعتى بودند که به زبان تضرع مى‌گفتند:
رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْ هذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُها: اى پروردگار ما خارج نما ما را از اين قريه يعنى مکّه که ستمکارند اهل آن به سبب شرک که ظلمى به غايت بزرگ است، کما قال تعالى: إِنَّ الشِّرْکَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ ... وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ وَلِيًّا: و قرار ده براى ما از جانب خود کسى که دوستدار و متولى کار ما باشد، وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ نَصِيراً: و ديگر تعيين فرما براى ما از جانب خود ناصر و مدد کارى که شرّ أعادى را از ما دفع کند. حق تعالى دعاى ايشان را مستجاب فرمود. بعضى را خروج از مکه ميسر شد.
ابن عباس گويد: من و مادرم از مستضعفان بوديم و هميشه از حق تعالى استدعاى خلاصى مى‌کرديم تا عاقبت خلاص شديم. و برخى که آنجا آمدند، وليّى چون حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مبعوث تا روز فتح مکه، همه را دلنوازى نموده مهمات ايشان را کفايت فرمود، و نصير و حامى براى آنها تعيين کرد، يعنى عتاب بن اسيد که حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم حکومت مکه را به وى داد و او يارى ضعفا و مدد کارى بيچارگان نمود و جميع اعزه کفره را ذليل و خوار گردانيد.