تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الَّذِينَ آمَنُوا يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ الَّذِينَ کَفَرُوا يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الطَّاغُوتِ فَقاتِلُوا أَوْلِياءَ الشَّيْطانِ إِنَّ کَيْدَ الشَّيْطانِ کانَ ضَعِيفاً (76)
بعد از آن در تشجيع مؤمنان و ترغيب آنها در جهاد با کافران مى‌فرمايد:
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 505
الَّذِينَ آمَنُوا يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ: آن کسانى که ايمان آورده‌اند به خدا و رسول، مقاتله مى‌کنند در راه خدا، يعنى در چيزى که وسيله فوز به مثوبات الهى و نعم نامتناهى است. وَ الَّذِينَ کَفَرُوا يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الطَّاغُوتِ: و آن کسانى که کافر شدند از وثنى و يهودى و نصرانى، مقاتله مى‌کنند در راه شيطان که طاغى و ياغى است، يعنى به فرمانبردارى او که موجب وصول به عقوبات پادشاهى و عذاب دائمى است؛ و چون حال بر اين منوال باشد، فَقاتِلُوا أَوْلِياءَ الشَّيْطانِ: پس محاربه کنيد اى دوستان خدا، دوستان شيطان را و از مکايد و مصايد او مترسيد و انديشه‌اى به خود راه مدهيد. إِنَّ کَيْدَ الشَّيْطانِ کانَ ضَعِيفاً: بدرستى که حيله و مکر و وسوسه شيطان هست، سست و بى‌قوت. چه کيد او به مؤمنان، نسبت به جزاى خدا در مقابل مکر کافران، ضعيف و بى‌اعتبار است. و ايضا کيد او فريبى است بى‌حجت و برهان. پس از اولياء او انديشه مبريد که اعتماد آنها بر کسى است که اضعف و اوهن شى‌ء است.
نکته: ذکر کان براى تأکيد است و دلالت کند بر آنکه ضعف کيد شيطان، لازم است در جميع احوال، از ماضى و حال و استقبال، نه آنکه در بعضى زمان باشد دون زمان ديگر.
تحقيق: خداوند قلب انسانى را به شکل صنوبر خلق فرموده و سه گوشه دارد: يکى به طرف راست، و يکى به طرف چپ، و ديگرى در وسط. و در هر يک از سه گوشه ملکى موکل، که تسديد مى‌کند قلب را. و خيرات و مبرات و حکمت و معارف را با انوار عالم عقل، داخل در او مى‌کند. و آن نور از دايره عقل که محيط به عوالم علياست، سه شکل مخروطى از دايره عقل کل ممتدا کشيده شده تا آنکه متصلا منتهى شده به هر يک از سه گوشه، و هر يک از آن سه ملک ادخال نور در فضاى عالم قلب مى‌کند. و در مقابل هر يک از سه ملک، يک شيطان از عالم جهل موکل است که ادخال نمايد ظلمت را از دايره جهل که محيط است بر عوالم سفلى، و از ما تحت ظلمت صعود نموده به طرف
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 506
قلب، به طريقى که نور عقل نزول نموده و افکار انسانى و خيالات او از خيرات و مبرات و فسادات و شرورات و طاعات که هر زمانى به نهج و طريقى است، از اثر ادخال نور و ظلمت است در قلب انسانى. حال، شخص مختار است که هر يک از ملک و شيطان را اعانت نمايد، او غالب و ديگرى مغلوب مى‌شود. و هر کدام را جنودى است و دائما در تنازعند. در وقت غلبه عقل و ملک، نور و هدايت داخل قلب شود؛ و در هنگام غلبه نفس و شيطان، ظلمت و ضلالت وارد گردد. و به اين غلبه مثاب و معاقب خواهد شد. مؤمنين جهاد کنند در راه خدا بر غلبه عقل بر نفس به طاعات و عبادات، و کافرين محاربه نمايند در سبيل شيطان بر غلبه نفس بر عقل به متابعت شهوات و منهيات. چون حال بر اين منوال است اى مؤمنين، اگر طالب سعادت هستيد، فَقاتِلُوا أَوْلِياءَ الشَّيْطانِ إِنَّ کَيْدَ الشَّيْطانِ کانَ ضَعِيفاً.