اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الَّذِين‌َ آمَنُوا يُقاتِلُون‌َ فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ وَ الَّذِين‌َ کَفَرُوا يُقاتِلُون‌َ فِي سَبِيل‌ِ الطّاغُوت‌ِ فَقاتِلُوا أَولِياءَ الشَّيطان‌ِ إِن‌َّ کَيدَ الشَّيطان‌ِ کان‌َ ضَعِيفاً (76)
کساني که با ايمان باشند در مجاهده و مقاتله با کفار براي رضاي خدا و تحصيل قرب باو و ترويج دين او و دفع دشمنان دين مقاتله ميکنند و بالاخره نائل ميشوند به احدي الحسنيين اگر کشته شدند بدرجه رفيعه شهادت ميرسند که در حق آنها ميفرمايد وَ لا تَحسَبَن‌َّ الَّذِين‌َ قُتِلُوا فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ أَمواتاً بَل أَحياءٌ عِندَ رَبِّهِم يُرزَقُون‌َ آل عمران آيه 169، و اگر کشتند فتح و فيروزي و ترويج دين و خدمت بعالم اسلاميت کردند که در حق آنها ميفرمايد قُل هَل تَرَبَّصُون‌َ بِنا إِلّا إِحدَي الحُسنَيَين‌ِ توبه آيه 52.
الَّذِين‌َ آمَنُوا يُقاتِلُون‌َ فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ بالاخره بحساب الهي حساب ميشود
جلد 5 - صفحه 138
وَ الَّذِين‌َ کَفَرُوا يُقاتِلُون‌َ فِي سَبِيل‌ِ الطّاغُوت‌ِ معناي طاغوت گذشت که هر داعي باطلي طاغوت است، شيطان باشد يا رؤساء کفر و ضلالت يا دعات باطله و امراء جور و مبلغين سوء و امثال اينها و کفار پيروي از آنها ميکنند و در راه آنها مقاتله مينمايند.
فَقاتِلُوا أَولِياءَ الشَّيطان‌ِ نتيجه جمله قبل است و امر ظاهر در وجوب پس واجب است مقاتله با اينها و دفع شر آنها و چون اينها کلا باغواء شيطان است و اينها اولياء او هستند بايد با اينها مقاتله کرد.
إِن‌َّ کَيدَ الشَّيطان‌ِ کان‌َ ضَعِيفاً کيد و مکر و خدعه و حيله و نکري قريب المعني است و مراد فريب دادن طرف است باسباب خفيه که او متوجه نشود بلکه تخيل عکس نمايد و اينکه اگر از طرف خدا باشد عقوبت و عذاب است که طرف مستحق آن باشد وَ أُملِي لَهُم إِن‌َّ کَيدِي مَتِين‌ٌ اعراف آيه 183، سَنَستَدرِجُهُم مِن حَيث‌ُ لا يَعلَمُون‌َ اعراف آيه 182، إِنَّهُم يَکِيدُون‌َ کَيداً وَ أَکِيدُ کَيداً طارق آيه 15 و 16، و غير اينها از آيات. و معناي کيد خدا امتحان است بدادن مال و جاه و عده و عده و قوت و قدرت تا هر قدر بتواند در فسق و فجور فرو رود تا بعذاب سخت دچار شود چنانچه عليا عليه زينب سلام اللّه عليها بيزيد پليد فرمود وَ لا يَحسَبَن‌َّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا أَنَّما نُملِي لَهُم خَيرٌ لِأَنفُسِهِم إِنَّما نُملِي لَهُم لِيَزدادُوا إِثماً وَ لَهُم عَذاب‌ٌ مُهِين‌ٌ.
و اما کيد و مکر اگر با مؤمن باشد بسيار صفت خبيثه است و معصيت بزرگ و مشتمل بر معاصي بسيار از ظلم و ايذاء و اهانت و غير اينها، و از رسول اکرم صلي اللّه عليه و آله و سلّم است
(ليس منا من ماکر مسلما)
جامع السعاده ص 116، و اگر با اعداء دين و رفع شر آنها از مسلمين باشد بسا واجب باشد و بسا جائز.
و اما کيد شيطان و اتباع و اولياء آن اگر چه بسا بسيار بزرگ است در
جلد 5 - صفحه 139
قرآن ميفرمايد وَ مَکَرُوا مَکراً کُبّاراً نوح آيه 22، و نيز ميفرمايد وَ قَد مَکَرُوا مَکرَهُم وَ عِندَ اللّه‌ِ مَکرُهُم وَ إِن کان‌َ مَکرُهُم لِتَزُول‌َ مِنه‌ُ الجِبال‌ُ ابراهيم آيه 46 لکن در مقابل مشيت حق بسيار ضعيف و ناچيز است بايد پناه برد بخدا و از او طلب نصرت کرد و با اينها مقاتله نمود بعلاوه چون مکر و کيد اينها بر باطل است و باطل ثبات و بقاء ندارد بي‌مغز و پوک است ضعيف است لذا گفتند للباطل جولة و للحق دولة وَ قُل جاءَ الحَق‌ُّ وَ زَهَق‌َ الباطِل‌ُ إِن‌َّ الباطِل‌َ کان‌َ زَهُوقاً سوره بني اسرائيل آيه 81.