اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ لَم تَرَ إِلَي الَّذِين‌َ قِيل‌َ لَهُم کُفُّوا أَيدِيَکُم وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ فَلَمّا کُتِب‌َ عَلَيهِم‌ُ القِتال‌ُ إِذا فَرِيق‌ٌ مِنهُم يَخشَون‌َ النّاس‌َ کَخَشيَةِ اللّه‌ِ أَو أَشَدَّ خَشيَةً وَ قالُوا رَبَّنا لِم‌َ کَتَبت‌َ عَلَينَا القِتال‌َ لَو لا أَخَّرتَنا إِلي أَجَل‌ٍ قَرِيب‌ٍ قُل مَتاع‌ُ الدُّنيا قَلِيل‌ٌ وَ الآخِرَةُ خَيرٌ لِمَن‌ِ اتَّقي وَ لا تُظلَمُون‌َ فَتِيلاً (77)
آيا توجه نميکني بکساني که گفته شد بآنها دست باز داريد از طرفيت با کفار و بپردازيد باقامه نماز و اداء زکاة پس زماني که دستور قتال و جهاد آمد جماعتي از آنها خوف و خشيتي از مردم يعني کفار در قلوب آنها وارد شد مثل خوف از خدا بلکه بيشتر و گفتند پروردگارا چرا براي ما حکم قتال نوشتي اگر يک مقدار قليلي تأخير انداخته بودي تا مدت نزديکي بگو متاع دنيا کم است و آخرت براي اهل تقوي بهتر است و از مثوبات شما چيزي کم نميکند و بشما ذره‌اي ظلم نمي‌شود.
ظاهر اينکه آيه در مورد مسلماناني بود که قبل از هجرت بشرف اسلام مشرف شده بودند چه از اهل مکه و چه از خارج و ميديدند که حضرت رسول صلّي اللّه عليه و آله و سلّم
جلد 5 - صفحه 140
و اتباعش در شکنجه کفار گرفتارند مکرر از آن حضرت تقاضا ميکردند که امر بفرمايد بجهاد با آنها و حضرت ميفرمود مأموريت باين ندارم و شما بايد بتکاليف شخصي خود بپردازيد باقامه صلوة و ايتاء زکاة و صبر کنيد بر اذيت کفار و خودداري کنيد از طرفيت با آنها لسانا و يدا لذا ميفرمايد أَ لَم تَرَ إِلَي الَّذِين‌َ مسلمانان قبل از هجرت (قيل لهم) قائل يا خود حضرت بوده يا خصيصين آن حضرت کُفُّوا أَيدِيَکُم ظاهر در خودداري از معارضه و مقاتله با آنها است لکن در بعض اخبار تفسير شده بلسان يعني با کلام درشت و زشت با آنها تکلم نکنيد که بهانه دست آنها بيايد و بيشتر از پيش بشما اذيت کنند فقط بحفظ دين خود بکوشيد.
وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ که عملا بتوانيد آنها را هدايت کنيد چنانچه بسياري بواسطه اخلاق پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و اعمال حسنه آن حضرت بشرف اسلام مشرف شدند، و در حديث دارد
کونوا دعاة النّاس باعمالکم لا باقوالکم
و امروز هم نظر به اينکه مسلمين بالاخص شيعه قوت و قدرت بر مدافعه و معارضه و مقاتله با کفار ندارند اگر بوظائف ديني خود عمل ميکردند و بصحت عمل و حسن اخلاق با آنها معاشرت ميکردند بسياري از آنها بشرف اسلام مشرف ميشدند لکن قضيه بر عکس است بسياري از مسلمين باعث ننگ اسلام شدند که بقول آن فرانسوي «الاسلام محجوب بالمسلمين» در قرآن خداوند تعالي ميفرمايد وَ لا تَستَوِي الحَسَنَةُ وَ لَا السَّيِّئَةُ ادفَع بِالَّتِي هِي‌َ أَحسَن‌ُ فَإِذَا الَّذِي بَينَک‌َ وَ بَينَه‌ُ عَداوَةٌ کَأَنَّه‌ُ وَلِي‌ٌّ حَمِيم‌ٌ فصلت آيه 34.
فَلَمّا کُتِب‌َ عَلَيهِم‌ُ القِتال‌ُ اذا زمانيه، يعني زماني که واجب شد بر آنها جهاد که حضرت هجرت بمدينه فرمود و عده مسلمين زياد شدند و قوت و قدرتي پيدا کردند و کفار قريش هم حرکت کردند براي جنگ با مسلمين چون عده و عده آنها زيادتر بود جماعتي از همين مسلمين که تقاضاي جهاد داشتند از کفار بشدت
جلد 5 - صفحه 141
خوف پيدا کردند لذا ميفرمايد إِذا فَرِيق‌ٌ مِنهُم يَخشَون‌َ النّاس‌َ يعني کفار قريش (کَخَشيَةِ اللّه‌ِ) يعني چنانچه از مرگ الهي ميترسيدند از قتل بدست کفار ترسيدند (أَو أَشَدَّ خَشيَةً) زيرا در رسيدن اجل مجرد احتمال بود بلکه ظن ببقاء داشتند و در قتال با کفار ظن بقتل يا يقين بآن داشتند و اعتراض نمودند بحکم جهاد وَ قالُوا رَبَّنا لِم‌َ کَتَبت‌َ عَلَينَا القِتال‌َ و تعجيل کردي در قتل و فناء ما بدست کفار لَو لا أَخَّرتَنا إِلي أَجَل‌ٍ قَرِيب‌ٍ ميخواستي حکم جهاد نفرمايي و بگذاري ما بموت طبيعي فاني شويم و بميريم و اينکه چند روزه باقي مانده بعمر ما زنده بمانيم و اينکه توهم در بسياري از مسلمين هست موقعي که گرفتار ظلم ظلمه و کفار ميشوند اعتراض ميکنند بعلماء اعلام که چرا ساکت نشسته و حکم دفاع نمي‌دهند و قيام نميکنند پس از آنکه يک نفر از آنها قيام کنند اطاعت نميکنند بلکه اعتراض شديد که چرا قيام کرد و خود و مسلمانان را در معرض هلاکت انداخت.
قُل مَتاع‌ُ الدُّنيا قَلِيل‌ٌ بر فرض که در جهاد کشته شويد و اگر جهاد نبود چهار روزي در دنيا زيست ميکردند بالاخره اجل گريبان شما را ميگرفت و دنيا بقاء و ثباتي ندارد و بزودي خواهيد رفت مرگ بانسان از همه چيز نزديک‌تر است بالاخص در اينکه زمان که تصادفات بسيار، مرگ مفاجات فراوان، بليات مهلکه از سيل و زلزله و مرضهاي گوناگون بي‌شمار انسان خبر از يک دقيقه ندارد.
وَ الآخِرَةُ خَيرٌ لِمَن‌ِ اتَّقي زيرا دار بقاء و نعم دائميه و سعادت ابدي و نجات از کليه مهالک بشرط ايمان و تقوي است.
وَ لا تُظلَمُون‌َ فَتِيلًا از حق شما و ثواب جهاد کاسته نمي‌شود و بقدر فتيلي بشما ظلم نمي‌شود.
142