اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَينَما تَکُونُوا يُدرِککُم‌ُ المَوت‌ُ وَ لَو کُنتُم فِي بُرُوج‌ٍ مُشَيَّدَةٍ وَ إِن تُصِبهُم حَسَنَةٌ يَقُولُوا هذِه‌ِ مِن عِندِ اللّه‌ِ وَ إِن تُصِبهُم سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هذِه‌ِ مِن عِندِک‌َ قُل کُل‌ٌّ مِن عِندِ اللّه‌ِ فَما لِهؤُلاءِ القَوم‌ِ لا يَکادُون‌َ يَفقَهُون‌َ حَدِيثاً (78)
هر کجا باشيد مرگ شما را در مي‌يابد و لو در برجهاي محکم باشيد و اگر باينها خوبي برسد ميگويند از جانب خدا است و اگر ناملائمي بآنها متوجه شود ميگويند از جانب تو است بگو تمام از جانب خدا است پس چه باعث شده اينکه قوم را که نزديک نيست حديثي را بفهمند.
أَينَما تَکُونُوا يُدرِککُم‌ُ المَوت‌ُ کلام در موت بسيار مفصل است از جهاتي 1- يکي نسبت موت و حيات نسبت بروح حيواني و نباتي عدم و ملکه است و نسبت بروح انساني انتقال نشئه است و نسبت تضاد است.
2- اسباب طبيعي ظاهري يا حدوث خللي است در بدن موت طبيعي گويند يا حدوث امري است موت اخترامي گويند مثل تصادفات و زلزله و سيل و هدم و امثال آنها يا بغتي است فجائيه گويند.
3- آجال يا حتمي است قابل تغيير نيست يا معلقي است مشروط بشرائطي است، اگر باشد يا نباشد قابل تغيير است مثل قطع رحم، دعاء، صدقه، توسل عبادت، معصيت و امثال اينها.
4- راحتي و سختي موت دائر مدار ايمان و کفر و اعمال نيک و بد است و چهار قسم است: مؤمن نيک کار و بد کار، کافر نيک کار و بدکار.
5- نسبت موت هم بخدا داده ميشود اللّه‌ُ يَتَوَفَّي الأَنفُس‌َ حِين‌َ مَوتِها انفال آيه 52، هم بملک الموت قُل يَتَوَفّاکُم مَلَک‌ُ المَوت‌ِ الَّذِي وُکِّل‌َ بِکُم سجده آيه 27، و هم بملائکه اعوان ملک الموت إِذا تَوَفَّتهُم‌ُ المَلائِکَةُ محمّد آيه 29، و تفصيل اينها را در جلد سوم کلم الطيب ص 47- 54 بيان کرده‌ايم.
جلد 5 - صفحه 143
و بالجمله ساعات عمر و دقائق و عدد تنفسات معين است و مقدار روزي آني تقديم و تأخير ندارد فَإِذا جاءَ أَجَلُهُم لا يَستَأخِرُون‌َ ساعَةً وَ لا يَستَقدِمُون‌َ اعراف آيه 314 وَ لَو کُنتُم فِي بُرُوج‌ٍ مُشَيَّدَةٍ بروج جمع برج عبارت از قصر و عمارتي است بسيار مرتفع و اطرافش بسته که دشمن نتواند بآنها دست پيدا کند و مسلطا باشند بر دشمن، و مشيدة عبارت از محکم و مستحکم است که خرابي بآن نرسد و لکن اينها جلوگير از مرگ نيست و مانع از دخول ملک الموت نميشود و اينکه از باب مثال است و الا هيچ چيز مانع از مرگ نيست نه دولت و نه رياست و نه لشکر و عسکر و نه عشيره و قبيله و نه بيمه و نه حيله و نه رژيم و نه حفظ الصحه.
وَ إِن تُصِبهُم حَسَنَةٌ يَقُولُوا هذِه‌ِ مِن عِندِ اللّه‌ِ کنايه و اشاره باينست که اگر فتح و ظفر يا نفع و خيري بآنها برسد ميگويند ما در پيشگاه الهي قرب و منزلتي داريم و خدا بما عنايت فرموده براي اينکه جهت است مثل يزيد بن معاويه عليهما الهاويه که تمسک کرد بآيه شريفه قُل‌ِ اللّهُم‌َّ مالِک‌َ المُلک‌ِ الايه که اينکه عزت و غلبه که من دارم خدا داده است و من در پيشگاه خدا بهتر از حسين عليه السّلام هستم و حسين (ع) نزد خدا العياذ مطرود بود که کشته شد با اصحابش و عيالش باسيري رفتند، و اينکه توهم در دماغ بسياري از سلاطين و جبابره و بسياري از فساق و فجار و کفار هست غافل از اينکه اينها امتحانات الهي است و دليل بر خوبي نيست إِنَّما نُملِي لَهُم لِيَزدادُوا إِثماً آل عمران آيه 178.
وَ إِن تُصِبهُم سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هذِه‌ِ مِن عِندِک‌َ اگر بلائي و مصيبتي از قتل يا ذهاب مال و نحو اينها برسد ميگويند پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم ما را بکشتن داد و گرفتار نکبت و فقر و تنگ دستي انداخت چنانچه امروز هم بسياري از مردم که دچار گرفتاريها ميشوند گردن علماء بار ميکنند.
قُل کُل‌ٌّ مِن عِندِ اللّه‌ِ بمقتضاي نظام جملي عالم موافق با حکمت و صلاح
جلد 5 - صفحه 144
نوعي و شخصي خداوند يکي را عزت يا ذلت، غنا يا فقر، صحت يا مرض، حيات يا موت ميدهد عالم بجميع حکم و مصالح است و تمام بجا و بموقع است، در حديث قدسي است
(ان من عبادي من لا يصلحه الا الفقر فان اغنيته لافسده ذلک و ان من عبادي من لا يصلحه الا الغناء فان افقرته لافسده ذلک فمن لم يصبر علي بلائي و لم يرض بقضايي فليطلب ربا سواي و ليخرج من ارضي و سمائي).
فَما لِهؤُلاءِ القَوم‌ِ لا يَکادُون‌َ يَفقَهُون‌َ حَدِيثاً قرآن و فرمايشات الهي و بيانات نبوي صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و اخبار ائمه عليهم السلام را نمي‌فهمند و درک نميکنند و نزديک هم نيست که بفهمند.