تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
ما أَصابَکَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَ ما أَصابَکَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِکَ وَ أَرْسَلْناکَ لِلنَّاسِ رَسُولاً وَ کَفى بِاللَّهِ شَهِيداً (79)
ترجمه
آنچه برسد بتو از خوبى پس از خدا است و آنچه برسد بتو از بدى پس از
جلد 2 صفحه 87
نفس تو است و فرستاديم ترا از براى مردم به پيغمبرى و بس باشد خدا که شاهد است..
تفسير
اگر چه تمام امور بيد قدرت الهى است و مؤثر در وجود و ايصال آن بموجود ذات اقدس احديّت است ولى در عين حال آنچه خير و عزت و نعمت است بفضل و احسان الهى است چون ما هر قدر اطاعت نمائيم از عهده شکر نعمت هستى خودمان که اداء وظيفه عبوديت است برنميآئيم چه رسد بآنکه استحقاق خير و عزت و نعمت زائدى پيدا کنيم و معنى استحقاق ثواب بعمل در ذيل تفسير آيه ذلک الفضل من اللّه در چند آيه قبل از اين گذشت علاوه بر آنکه اسباب ارشاد و هدايت ما را خداوند تهيه فرموده و توفيق طاعت از او است و در نتيجه او ما را مستحق نعمت فرموده پس علت هر خيرى منتهى باو است و او اولى باستناد هر خيرى باو است و آنچه شرّ و بلا و ذلت است مستند بما و اعمال ما است زيرا که ما بذات و عمل خودمان استحقاق شرّ و بلا و ذلت را يافته‌ايم و الا از منبع خير جز خير بروز نميکند و از معدن رحمت جز نعمت ظاهر نميگردد.
آنچه هست از قامت ناساز بى‌اندام ما است
ورنه تشريف تو بر بالاى کس کوتاه نيست
ما عقوبات دنيوى و اخروى را بدست خودمان براى خودمان خريدارى ميکنيم هر قدر خداوند انبيا و اوليا را بعث ميفرمايد براى سوق ما بنعيم دنيا و آخرت ما خودمان را از آنها دور و بشيطان و اتباعش نزديک مينمائيم و بمهالک دنيوى و اخروى مى‌اندازيم پس با آنکه هر چه هست از نزد خدا است آنچه خوب است بتوفيق و فضل او است و آنچه بد است از نفس امّاره و اعمال زشت ما است و ظاهرا اگر چه خطاب متوجه به پيغمبر (ص) است ولى در معنى متوجه بنفس انسان است که اماره بسوء است و الا نفس زکيّه آن حضرت جز اراده الهى اراده ندارد و بنظر حقير ممکن است مخاطب همان کس باشد که در آيه قبل پيغمبر (ص) مأمور شد باو بگويد که همه از نزد خدا است و اين جمله بيانى براى مقول قول سابق باشد نهايت آنکه فما لهؤلاء جمله معترضه است ولى مفسرين مخاطب را انسان دانسته‌اند در هر حال بعد ازين جمله واضح است که خطاب بحضرت رسالت پناهى است که مبعوث بر تمام خلق است و کسى نبايد از اطاعت آنحضرت خارج شود و قرآن که کلام الهى است کافى است براى اثبات نبوت و شهادت بر حقيت دين او و عموميت احکام او و بنظر حقير اين معناى کفايت شهادت خدا است قمى ره از ائمه
جلد 2 صفحه 88
معصومين عليهم السلام روايت نموده که حسنات در قرآن بر دو وجه است يکى از آندو وجه صحت و سلامت و وسعت است و ديگر اعمال حسنه بندگان است و همچنين سيّئات قسمى از آن مرض و خوف و شدت است و ديگر معاصى که موجب عقاب است و در توحيد از حضرت صادق (ع) روايت نموده که چنانچه نعمت از جانب خداوند است شرّ از قبل نفوس عباد است اگر چه قدر الهى بر آن جارى شده است و در کافى از حضرت رضا (ع) روايت نموده است که خدا فرموده اى پسر آدم تو آنى که بمشيت من ميخواهى براى خود آنچه ميخواهى و بقوه من اداء فرائض خود مينمائى و بنعمت من قدرت بر معصيت من پيدا ميکنى من تو را شنوا و بينا و قوى نمودم آنچه برسد تو را از خوبى از خدا است و آنچه برسد تو را از بدى از خودت است و اين براى آنستکه من اولى بحسنات توام از تو و تو اولى بسيئات خودى از من و اين براى آنستکه من پرسش نميشوم از آنچه ميکنم و مردم پرسش ميشوند و عياشى قريب باين مضمون را نقل نموده است حقير عرض ميکنم يعنى آنچه خدا ميکند جاى چون و چرا نيست زيرا که مطابق حکمت و مصلحت است خواه تفضل و احسان باشد خواه تعذيب و ابتلا که يا براى امتنان و امتحان است يا براى مجازات و انتقام ولى آنچه بنده بجا آورد جاى چون و چرا است تا معلوم شود بر طبق حکمت و صلاح است يا بر وفق شهوت و فساد پس آنچه خوب است از او است و آنچه بد است از ما است و از ما بيان نافعى در اين باب در اواخر سوره بقره در ذيل آيه شريفه تلک الرسل گذشت که موجب مزيد بصيرت است و تحقيق مطلب اجمالا آنستکه وجود خير محض است شرور اعدامند ناشى از جنبه نقص ممکنات و علة وجود وجود است و علة عدم عدم ما عدم هائيم هستى هانما تو وجود مطلق و هستى ما و اللّه اعلم بحقائق الامور.