تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ إِذا جاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذاعُوا بِهِ وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَ إِلى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ لاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطانَ إِلاَّ قَلِيلاً (83)
ترجمه
و چون بيايد ايشانرا خبرى از ايمنى يا ترس افشا کنند آنرا و اگر رجوع کنند آنرا بسوى پيغمبر و بسوى صاحب اختياران از خودشان هر آينه بدانند آنانکه استنباط ميکنند آنرا از ايشان و اگر نبود فضل خدا بر شما و رحمتش هر آينه پيروى ميکرديد شيطان را مگر کمى.
تفسير
گفته‌اند ضعفاء العقول از مسلمين وقتى خبر فتح يکى از عساکر اسلام را ميشنيدند يا پيغمبر (ص) وعده ظفر ميداد بدون تامل در صلاح و فساد انتشار آنخبر آنرا نشر ميدادند و همچنين اگر خبر شکست مسلمين را ميشنيدند يا پيغمبر (ص) آنها را از کفار تخويف ميفرمود فورا آنرا در محافل خود نقل مينمودند با آنکه ممکن بود اصل خبر صحت نداشته باشد يا مصلحت در افشاء وعده ظفر يا اخافه مسلمين از کفار نباشد لذا خداوند آنها را نهى فرمود که تا احراز مصلحت در افشاء را ننمايند بمراجعه به پيغمبر (ص) يا صاحب اختياران خود که عالم بمصالح وقت باشند اين قبيل اخبار را نقل نکنند و اگر فضل و رحمت الهى نبود و خداوند پيغمبر (ص) را مبعوث نميفرمود و قرآن را نازل نميکرد کسى راه هدايت را نميدانست و مردم تابع شيطان ميشدند در کفر و ضلالت مگر او حدى از خلق که داراى بصيرت تامه بودند پس خوب است در تمام امور به پيغمبر (ص) و به قرآن و بآنانکه علم استنباط قرآن را دارند مراجعه نمايند و بدون تامل اقدام بر امرى ننمايند که ممکن است مصلحت در خلاف آن باشد در جوامع
جلد 2 صفحه 92
از حضرت باقر (ع) روايت نموده که اهل استنباط و صاحب اختياران ائمه اطهار عليهم السلامند و عياشى از حضرت رضا (ع) نقل نموده که مراد آل محمد (ص) ميباشند که آنها کسانى هستند که امور را از قرآن استنباط مينمايند و عارف بحلال و حرام ميباشند و آنها حجّت خدايند بر خلق و در اکمال از حضرت باقر (ع) روايت نموده که کسانيکه قائل بولايت غير خانواده انبيا شدند و استنباط علم الهى را محوّل بغير آنها نمودند مخالفت با امر خدا کردند و جهال را والى امر خدا و مستنبط علم الهى نمودند در صورتى که آنها بدون هدايت الهى بتکلّف استخراج مينمايند پس آنها دروغ بخدا بستند و از وصيت الهى سرپيچيدند و فضل الهى را از محل خود تغيير دادند و گمراه شدند و گمراه کردند اتباع خودشان را پس آنها روز قيامت حجتى ندارند و در جوامع از ائمه عليهم السلام نقل نموده که فضل خدا و رحمت او پيغمبر (ص) و امير المؤمنين (ع) است و عياشى از حضرت باقر (ع) نقل نموده که فضل خدا پيغمبر (ص) است و رحمت او ائمه عليهم السلامند و از حضرت کاظم (ع) نقل نموده که رحمت پيغمبر (ص) است و فضل على بن ابى طالب (ع) حقير عرض ميکنم چون همه نور واحدند و اختلافى نيست.