اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذا جاءَهُم أَمرٌ مِن‌َ الأَمن‌ِ أَوِ الخَوف‌ِ أَذاعُوا بِه‌ِ وَ لَو رَدُّوه‌ُ إِلَي الرَّسُول‌ِ وَ إِلي أُولِي الأَمرِ مِنهُم لَعَلِمَه‌ُ الَّذِين‌َ يَستَنبِطُونَه‌ُ مِنهُم وَ لَو لا فَضل‌ُ اللّه‌ِ عَلَيکُم وَ رَحمَتُه‌ُ لاتَّبَعتُم‌ُ الشَّيطان‌َ إِلاّ قَلِيلاً (83)
و زماني که آمد آنها را چيزي که دلالت بر امنيت مسلمين ميکند مثل بشارت بفتح يا موجب خوف آنها ميشود مثل هزيمت مسلمين و شکست آنها آن خبر را همه جا ميگويند و فاش ميکنند تحقيق نکرده و صدق و کذب آن را دست نياورده و اگر خود داري ميکردند تا حقيقت آن را از پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم يا از اولي الامر بدست بياورند تا علم پيدا کنند کساني که استنباط ميکنند و دقت ميکنند و صدق و کذب آن را ميفهمند و اگر نبود تفضلات الهي بر شما هر آينه متابعت شيطان را مينموديد مگر کمي را شما.
اينکه آيه شريفه دليل است بر اينکه هر چيزي را بمجرد شنيدن نبايد باور کرد تا از مرکز صحيح تحقيق نشود و صدق و کذب او معلوم نگردد اشاعه نبايد نمود چه راجع بامن باشد که مورث غفلت مسلمين ميشود و سستي در اقدام و چه راجع بخوف باشد که مورث ضعف و خوف مسلمين ميشود، و قريب بهمين معنا است آيه شريفه إِن جاءَکُم فاسِق‌ٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَن تُصِيبُوا قَوماً بِجَهالَةٍ فَتُصبِحُوا عَلي ما فَعَلتُم نادِمِين‌َ حجرات آيه 6.
وَ إِذا جاءَهُم أَمرٌ مرجع ضمير جمع ممکن است منافقين باشند يا مؤمنين ضعيف الايمان سست عنصر زود باور که بمجرد شنيدن يک خبري و پيش آمد امري منتشر و اذاعه ميکنند يا از روي عناد يا ضعف ايمان بين المسلمين.
جلد 5 - صفحه 151
مِن‌َ الأَمن‌ِ أَوِ الخَوف‌ِ من بيانيه، که آن امر يا موجب امن و اطمينان مسلمانان ميشود و بخواب امن ميروند و غافل گير دشمن ميشوند يا موجب خوف آنها ميشود و جرئت و شهامت و شجاعت خود را از دست ميدهند.
أَذاعُوا بين المسلمين افشاء ميکنند (وَ لَو رَدُّوه‌ُ إِلَي الرَّسُول‌ِ) يعني بايد حقيقت امر را از پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم سؤال کرد چون از جانب حق باو وحي ميرسد و حاق مطالب را بيان ميفرمايد.
وَ إِلي أُولِي الأَمرِ مِنهُم مراد ائمه طاهرين هستند چنانچه قبلا بيان شد و اينها عالم ببواطن قرآن و احکام دين هستند و در کليه امور بايد بآنها رجوع کرد و حقيقت مطالب را از اينها بدست آورد و بر طبق اينکه مطلب اخبار بسياري در ذيل همين آيه داريم از حضرت باقر و حضرت صادق و حضرت رضا عليهم السلام.
لَعَلِمَه‌ُ الَّذِين‌َ يَستَنبِطُونَه‌ُ مِنهُم استنباط، باطن شيئي را بدست آوردن است لذا مجتهد را مستنبط ميگويند و بواطن امور نزد اينکه خاندان است و بس.
وَ لَو لا فَضل‌ُ اللّه‌ِ عَلَيکُم وَ رَحمَتُه‌ُ فضل بزرگ الهي همين ارسال رسول و نصب ائمه طاهرين است که اگر بيانات اينها نبود هر اينه نوع شما مردم متابعت شيطان ميکردند.
لَاتَّبَعتُم‌ُ الشَّيطان‌َ و در جهالت و ضلالت ميافتاديد، (الا قليلا) اشخاص محکم ثابت که تا حقيقت را دست نياورند اقدامي نميکنند و اينها بسيار کمند.