اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَقاتِل فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ لا تُکَلَّف‌ُ إِلاّ نَفسَک‌َ وَ حَرِّض‌ِ المُؤمِنِين‌َ عَسَي اللّه‌ُ أَن يَکُف‌َّ بَأس‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا وَ اللّه‌ُ أَشَدُّ بَأساً وَ أَشَدُّ تَنکِيلاً (84)
پس قتال فرما در راه خدا مکلف نيستي مگر خودت را و تحريص و ترغيب فرما مؤمنين را بمقاتله اميد است خداوند جلوگيري کند از شر کفار و خدا
جلد 5 - صفحه 152
عذاب و انتقامش شديدتر است.
فَقاتِل فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ فاء تفريع است بر جملات قبل که اگر منافقين مخالفت ميکنند و مؤمنين هم جبن و ترس دارند شخص تو نبايد کوتاهي کني و بايد بمقاتله آنها قيام نمايي.
لا تُکَلَّف‌ُ إِلّا نَفسَک‌َ مکلف بتکليف ديگران نيستي، در اخبار دارد که اينکه حکم مختص بپيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است که يک تنه بدون ياور و ناصر بايد برود بجهاد با کفار.
سؤال- چه نحو ممکن است پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم يک نفره بدون اينکه احدي از اصحاب همراه او باشند.
جواب- اولا خداوند تبارک و تعالي که چنين امري ميفرمايد قدرت دارد که يک نيرويي برسول خود عنايت فرمايد که اگر اشاره کند نفس‌ها از قالب‌ها خارج شود چنانچه در بسياري از مواقع از اينکه خاندان ظاهر شده حتي عليا عليه حضرت زينب سلام اللّه عليها در بازار کوفه (فاشارت الي النّاس ان اسکنوا فردت الانفاس و سکنت الاجراس).
و ثانيا جنود الهي منحصر بيک عده مؤمنين نيست، ملائکه بلکه حيوانات کوچک بلکه جمادات جنود حق هستند بياري پيغمبرش ميفرستد.
جمله ذرات زمين و آسمان || لشکر حقند گاه امتحان
آب را ديدي که با طوفان چه کرد || باد را ديدي که با عادان چه کرد
مگر قضيه اصحاب فيل که بتوسط ابابيل هلاک شدند، قوم ثمود بصيحه، قوم لوط بحجاره، قوم شعيب بسائقه، فرعونيان بغرق، جنگ بدر بملائکه و هکذا و اينکه تکليف جهاد بر مسلمين نه از روي احتياج خدا و رسول بود بياري آنها بلکه براي نفع خود آنها است يا بدرجه شهادت رسند يا خدمتي بعالم ديانت خود کنند لذا
جلد 5 - صفحه 153
ميفرمايد حَرِّض‌ِ المُؤمِنِين‌َ عَلَي القِتال‌ِ ترغيب و تحريص فرما آنها را براي جهاد تا نائل شوند باحدي الحسنيين و بالاخره و لو مسلمانان هم در جهاد حاضر شوند و کمال نيروي خود را بکار زنند تا اعانت حق نباشد کاري از آنها ساخته نميشود از اينکه جهت بعد از امر ترغيب مؤمنين ميفرمايد عَسَي اللّه‌ُ أَن يَکُف‌َّ بَأس‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا که نسبت جلوگيري از بأس کفار را بخود ميدهد نه بمؤمنين سپس کانه دليل ميآورد براي کف بأس بقوله تعالي وَ اللّه‌ُ أَشَدُّ بَأساً وَ أَشَدُّ تَنکِيلًا بأس الهي دفع شر کفار است از مسلمين و نکال عقوبة آنها است بر اعمال و کردار زشت آنها و همين جمله دليل است بر اينکه احتياج بقوه و قدرت مسلمانان نيست خداوند کافيست.