اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذا حُيِّيتُم بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحسَن‌َ مِنها أَو رُدُّوها إِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ حَسِيباً (86)
و زماني که شما را تحيت گفتند بهر نوع تحيتي شما هم تحيت گوئيد آنها را ببهتر از آن تحيت يا همان تحيت را رد کنيد محققا خداوند بر هر چيزي حساب ميفرمايد و از قلم او ساقط نميشود.
در اخبار تفسير شده وَ إِذا حُيِّيتُم بِتَحِيَّةٍ بسلام و مسلما بيان اظهر مصاديق است منافي با عموم نيست، و شاهد بر عموم در بعض اخبار باين آيه تمسک کردند در موضع عطاس که در جواب عافاکم اللّه بگويد يغفر اللّه لکم بلکه مصافحه و معانقه را هم در اخبار بيان شده بخصوص در مورد مسافرت و در بسياري از اخبار آداب سلام و فضيلت آن و کيفيت آن و جواب سلام و معني سلام و احکام آن وارد شده و فقهاء در کتب فقه و در رسائل عمليه بيان فرموده‌اند و مخصوصا در سلام بر پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و ائمه اطهار (ع) و اموات مؤمنين و اصحاب ائمه و آداب زيارت آنها از دور و نزديک و ما مختصري از آنها را در ذيل کلمه الَّذِين‌َ يُقِيمُون‌َ الصَّلاةَ صفحه 196- 201
جلد 5 - صفحه 156
201 بيان کرده‌ايم.
و خلاصه آن اينست که سلام از سلامتي است و اطلاق بر خدا ميشود هُوَ اللّه‌ُ الَّذِي لا إِله‌َ إِلّا هُوَ المَلِک‌ُ القُدُّوس‌ُ السَّلام‌ُ المُؤمِن‌ُ المُهَيمِن‌ُ العَزِيزُ الجَبّارُ المُتَکَبِّرُ سُبحان‌َ اللّه‌ِ عَمّا يُشرِکُون‌َ حشر آيه 23، بمناسبت اينکه ذاتا و صفة و فعلا تام فوق التمام و کامل فوق الکمال خالي از جميع عيوب و نواقص است، و بر دعا و طلب سلامتي که عبارت از تحية است و بر وعد که وعده سلامتي است که من خيال سويي در حق تو ندارم و هيچگونه ضرر و خسارتي از من بتو وارد نخواهد شد.
و سلام مستحب‌ّ مؤکد است، اگر سلام عليکم باشد ده حسنه و اگر منضم به و رحمة اللّه باشد بيست حسنه، و برکاته سي حسنه.
و مستحب‌ّ است وارد بر مورود و راکب بر راحل و قائم بر قاعد و راکب بغل بر راکب حمار و راکب فرس بر راکب بغل سلام کند.
و جواب سلام واجب است و بايد جواب بهتر باشد يا لا اقل مساوي، کمتر نباشد چنانچه مفاد فَحَيُّوا بِأَحسَن‌َ مِنها أَو رُدُّوها است و در سلام يهود و نصاري اقتصار کند بکلمه عليکم در جواب، و اگر در نماز است در جواب اقتصار بمثل کند. و درجه اعلاي سلام السلام عليکم و رحمة اللّه و برکاته است که سلام ملائکه است و بيشتر از اينکه نباشد که بگويد و مغفرته و رضوانه که از امير المؤمنين عليه السّلام نهي وارد شده، و اگر سلام بر جماعت باشد يک نفر از آنها بوجوب کفايي جواب دهد کافيست.
و بر چند طائفه مذموم است سلام کردن: يهود، نصاري، مجوس، بت‌پرست مجلس شرب خمر که شارب الخمر باشد، صاحب شطرنج که قمار باز است، و مخنث که ملوط است، و شاعري که قذف محصنات ميکند، و بر نماز گذار که در حال نماز است، و بر آکل رباء، و بر کسي که در بيت التخليه باشد يا در حمام باشد،
جلد 5 - صفحه 157
و بر متجاهر بفسق طبق حديث مروي از فقيه از حضرت صادق (ع) از پدر بزرگوارش حضرت باقر (ع) و غير اينها از احکام.
إِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ حَسِيباً حسيب را گفتند کافي و عالم و مقتدر و محاسب است (مجمع البحرين) و در مجمع البيان حسيب کافي مجازي و تمام اينها بر خداوند صادق است.