تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ لَيَجْمَعَنَّکُمْ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ لا رَيْبَ فِيهِ وَ مَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ حَدِيثاً (87)
بعد از امر و نهى بندگان، بيان مبدأ و معاد را فرمايد که معبود به حق و خداوند مطلق؛ اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ: ذات اقدس اللّه است، نيست هيچ معبودى مستحق پرستش و عبادت، مگر ذات احديت حق سبحانه که مستجمع تمام صفات کماليه و منزه از کليه نقايص مى‌باشد. شريک و نظير و مثل و مانندى ندارد.
قادر ازلى، عالم ابدى، حى احدى، موجود سرمدى، مريد کاره، سميع بصير، مدرک صمدى. لَيَجْمَعَنَّکُمْ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ لا رَيْبَ فِيهِ: هر آينه البته البته خداى متعال همه شما را جمع فرمايد در روز قيامت، که هيچ شکى در آن روز يا در جمع شما نيست، يعنى از شدت وضوح آيات داله بر قيامت و حشر و نشر قابل تشکيک نيست. يا هر آينه البته خداوند جمع فرمايد شما را در قبور تا روز قيامت که برانگيزد و حشر نمايد شما را از قبور تا به عرصه قيامت، براى محاسبه حاضر شويد. وَ مَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ حَدِيثاً: و کيست صادق‌تر از خداى تعالى در قول و وعد، يعنى نيست از او راستگوتر، و ابدا کذب در ساحت قدسش راه نيست؛ زيرا نقص، و ذات احديت منزّه از نقايص است. پس احدى
«1» نور الثقلين، جلد 1، صفحه 526، حديث 459.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 531
اصدق از حق تعالى نباشد، چه کذب در خبر او محال است.
رفع شبهه: اگر کسى گويد چگونه بدن انسان که خاک يا جزء حيوانى شده ثانيا عود کند.
جواب: اوّلا- قادر على الاطلاق، به قدرت کامله، احيا فرمايد اجزائى را که صورت خاکى پيدا نموده، مانند ايجاد نشأه اولى که از او اثرى در عالم وجود نبود و به ابداع الهى لباس وجود دارا شد. همچنين ثانيا به اراده محضه سبحانى، عود دهد او را بدون زياده و نقصان، مانند خشت خراب شده‌اى که ثانيا به حالت اول برگردانند که خاک خشت دومى، عين اول، و اصل و ماده هر دو يکى است، لکن صورت که امر اعتبارى است، دو تا مى‌باشد.
ثانيا- آنکه خاک يا مأکول شده، جزء فضلى است، نه اصلى، و آن به حالت خود باقى و مبدء حشر گردد. چنانچه در «کافى» از حضرت صادق عليه السّلام سؤال کنند از متلاشى شدن انسان، فرمود: بلى، تا آنکه باقى نماند گوشتى و استخوانى، مگر طينتى که از او خلق شده. بدرستى که آن طينت مستديره باقى ماند در قبر تا اينکه خلق مى‌شود انسان از او، همچنانکه ابتدا خلق شد، «1» يعنى چون اراده الهى به بعث اجساد تعلق گيرد، ثانيا همان نقطه مستديره به حالت نطفه، بعد علقه، بعد مضغه، بعد لحم، بعد عظام برمى‌گردد تا به تدريج مى‌رسد به حال اوليه موت، و به نفخه احياى اسرافيل يک مرتبه زنده و محشور گردد.