تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ وَ لا يَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما يُسِرُّونَ وَ ما يُعْلِنُونَ (77)
شأن نزول: مجاهد نقل نموده: چون حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از جنگ احزاب فارغ، و قصد قلعه بنى قريظة نمود، فرمود: اى على عليه السلام برو به برکت خدا و يقين بدان که خدا ناصر تو باشد، و زمينها و خانه‌هاى آنان را به من وعده فرموده، و سوگند ياد کنم که تو را مخذول نگرداند. چون اهل قلعه حضرت على عليه السلام را ديدند، بسيار ترسيدند.
يکى گفت: آمد شما را صاحب محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، ديگرى گفت: رو به شما آورد کشنده عمرو، ديگرى از قلعه آواز داد: قتل علىّ عمروا. قصّم علىّ ظهرا. صار علىّ صقرا. هتک علىّ سترا. ابرم علىّ امرا.
ساعتى مکث، بعد به کنار قلعه آمده زبان به دشنام گشودند. على
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 181
عليه السلام فرمايد: خواستم برگردم و نگذارم حضرت بيايد و سخنان ناشايسته را بشنود. در اين حال حضرت وارد و شنيد آنها را، فرمود: يا اخوة القردة و الخنازير انّا انزلنا بساحة قوم فَساءَ صَباحُ الْمُنْذَرِينَ. چون اين کلام شنيدند، گفتند از کجا دانست که بعضى اسلاف ما به ميمون و خوک مسخ شدند. به يکديگر نظر و گفتند آيا حديث کنيد ايشان را به آنچه سرّ و راز شما است تا احتجاج بر شما نمايند؟ آيه شريفه نازل شد «1»:
أَ وَ لا يَعْلَمُونَ: آيا نمى‌دانند يهودان، أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ: به درستى که خداى تعالى مى‌داند به علم ازلى خود، ما يُسِرُّونَ وَ ما يُعْلِنُونَ: آنچه پنهان مى‌دارند از مخفى داشتن کفر و آنچه آشکارا نمايند از اظهار اسلام؛ يا اخفاى عداوت حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و اهل ايمان و اظهار مودّت به آنحضرت و مؤمنان؛ يا اخفاى صفات پيغمبر و جلالت ائمه اطهار عليهم السلام و اظهار خلاف آن؟ نزد اکثر مفسرين معنى آنست که:
آيا يهودان نمى‌دانند که حق تعالى پنهان و آشکاراى آنها را مى‌داند؟ پس چگونه يکديگر را در خفيه منع مى‌کنند از گفتن آنچه حق است، و حال آنکه مقرّند به آن! پس ايشان الزمند به ملامت و سرزنش «2». زيرا هر که واقعا بداند خداى تعالى داناى پنهان و آشکار مى‌باشد، بايد که خود را به اطاعت اوامر و نواهى الهى آراسته و باطن را از لوث ناپاکى و بى‌باکى پيراسته گرداند.
تنبيه: آيه شريفه، استفهام تقريرى است، (يعنى متکلم، کلام را به صورت استفهام ادا فرمايد، براى آنکه از مخاطب اقرار گرفته و به اقرارش او را ملزم سازد). بنابراين بدين کلام، خداوند به عموم خداپرستان اعلام فرمايد که آيا نمى‌دانند خداى تعالى عالم است به آنچه پنهان مى‌دارند و آنچه آشکار نمايند؟ و چون موحدين معترف باشند اين مطلب را، لذا لازمه اعتقاد آنان بر آنها وارد آيد. حال که مى‌دانيد خداى تعالى دانا باشد نهانى
«1» مدرک پيشين، صفحه 219.
«2» نقل از تفسير مجمع البيان، جلد اوّل، صفحه 143.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 182
و آشکاراى اعمال شما را، پس چگونه خلاف آن از شما ظاهر گردد.