تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ مِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لا يَعْلَمُونَ الْکِتابَ إِلاَّ أَمانِيَّ وَ إِنْ هُمْ إِلاَّ يَظُنُّونَ (78)
وَ مِنْهُمْ أُمِّيُّونَ: و بعضى از يهودان جماعتى هستند امّى، يعنى ناخوانده و نانويسنده، لا يَعْلَمُونَ الْکِتابَ: نمى‌دانند کتاب تورات را و نمى‌شناسند آنچه در آن مى‌باشد. مراد عوام هستند که علم خواندن و نوشتن ندارند، تا مطلع شوند به احکام تورات، و آنچه در آن است بر آنها ظاهر شود. و نمى‌دانند چيزى را، إِلَّا أَمانِيَ: مگر آرزوهاى خود را، يعنى نيست براى آنها علمى مگر دروغهائى که مى‌شنوند از مدلّسين، و اعتقادشان اينست که آنچه در تورات مى‌باشد، موافق هوى و مشتهيات نفسانى آنها است. نزد بعضى (استثناء متصل است) يعنى: نمى‌دانند کتاب تورات را، مگر آنکه قرائت کنند بدون معرفت معانى و تدبر در آن. وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ: و نيست ايشان را در آنچه مى‌گويند، مگر آنچه گمان مى‌برند بدون علم و يقين.
تبصره: آيه شريفه دالّ است بر آنکه جايز نيست تقليد در اصول دين و اعتقاديات از معانى کتاب آسمانى و آنچه طريقه آن به علم مى‌باشد. و نيز جايز نيست اکتفا نمودن به ظنّ در اصول ديانت. و حق تعالى اتمام حجت بر جميع مردم در هر عصرى تا انقراض عالم به کتاب الهى فرموده، اگرچه دانا نباشند؛ زيرا تمکن و قدرت دارند بر دانستن عقايد حقه اسلاميه؛ کوتاهى و تقصير از طرف خود ايشان است.
بعد از آن در تهديد محرّفان کتاب آسمانى و مبدّلان شريعت الهى بيان مى‌فرمايد:
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 183