اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ مَن يَقتُل مُؤمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزاؤُه‌ُ جَهَنَّم‌ُ خالِداً فِيها وَ غَضِب‌َ اللّه‌ُ عَلَيه‌ِ وَ لَعَنَه‌ُ وَ أَعَدَّ لَه‌ُ عَذاباً عَظِيماً (93)
ترجمه آيه واضح است احتياج ببيان نيست لکن احکام مرتبه بر آن بسيار است يکي جنبه حق النّاس، اولياء مقتول مخيّر هستند بين قصاص که ميفرمايد وَ لَکُم فِي القِصاص‌ِ حَياةٌ يا أُولِي الأَلباب‌ِ بقره آيه 178، شرحش در ذيل آيه گذشت در مجلد دوم ص 311، و بين ديه و اگر اختيار ديه کردند ديگر قصاص نميتوانند کنند و بين عفو يا تصالح بيک مقداري و در صورت اختلاف بين ورثه در قصاص و ديه قصاص نميشود و منحصر بديه است چنانچه مقتول اگر صغير دارد قصاص ممنوع است بايد ديه بگيرند. و اگر جماعتي در قتل شرکت کردند که مستند بهمه آنها باشد اولياء مقتول حق دارند همه آنها را قصاص کنند مشروط به اينکه بقيه ديه آنها را بپردازند مثلا اگر ده نفر شرکت کردند هر ده نفر را قصاص کنند و بورثه هر يک نه عشر ديه که صد نود باشد که نه ديه ميشود بدهند و الّا يک ديه بگيرند از هر يک يک عشر که هر يک يک عشر که صد ده باشد، و اما اگر عفو کردند هر يک نسبت بسهم خود از ديه ميتواند عفو کند.
و اما جنبه حق اللهي بايد کفاره بدهد مرتبا: تحرير رقبه و اگر نه صيام شهرين و اگر نه اطعام ستين مسکينا.
و اما حق اللهي در قيامت ظاهر آيه خلود در عذاب و غضب الهي و لعن و عذاب عظيم است.
جلد 5 - صفحه 173
(اشکال)
بادلّه بسيار و اخبار متواتره بتواتر معنوي و بضرورت مذهب شيعه ثابت و محقق است که مؤمن مخلّد در عذاب نيست بلکه اگر با ايمان از دنيا برود وسائل مغفرت بسيار دارد و مفروض اينست که قاتل مؤمن است پس چگونه ميشود که مخلد در عذاب باشد.
(جواب)
اولا در بسياري از اخبار داريم که اينکه آيه در مورد قاتليست که مقتول را از جهت ايمانش بقتل برساند و البته همچه قاتلي ايمان ندارد، اما اگر از جهات دنيوي مثل حب‌ّ رياست يا طمع بمال يا از جهت غضب او را بکشد مشمول اينکه جمله نيست.
و ثانيا ممکن است گفته شود که قاتل اگر موفق بتوبه نشد اينکه معصيت باعث اينکه ميشود که بي‌ايمان از دنيا ميرود مثل بسياري از معاصي تضييع صلوة، منع زکاة، ترک حج، اعراض از علماء، ترک امر بمعروف و نهي از منکر و غير اينها که سبب زوال ايمان ميشوند.
و ثالثا آيه در مقام استحقاق همچه عذابي است اما فعليت آن معلوم نيست و اميد عفو دارد و خلف وعيد مانعي ندارد.
(تنبيه)
توبه قاتل باينست که تمکين از قصاص داشته باشد حتي اگر اولياء مقتول نميدانند آنها را اعلام کند اگر عفو کردند يا راضي بديه شدند اداء کند و الّا قصاص نمايند و کفاره هم بدهد و بينه و بين اللّه هم پشيمان باشد و طلب استغفار هم براي خود و هم براي مقتول نمايد.
174