تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
دَرَجاتٍ مِنْهُ وَ مَغْفِرَةً وَ رَحْمَةً وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً (96)
دَرَجاتٍ مِنْهُ: مراتب رفيعه و مقامات منيعه از جانب خداوند متعال در آخرت براى ايشان مى‌باشد. گويند هفتاد درجه است که ميان هر درجه، مقدار دويدن اسب تيزرو باشد در مدت هفتاد خريف (سال). چنانکه در حديث وارد شده که: فضّل اللّه المجاهدين على القاعدين سبعين درجة بين کلّ درجتين مسيرة سبعين خريفا للفرس الجواد المضمر. «1» وَ مَغْفِرَةً وَ رَحْمَةً: و آمرزش و بخشايش سبحانى نيز شامل حال آنها است. وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً: و هست خداى تعالى آمرزنده گناهان گذشته ايشان، مهربان بر آنها در ازدياد اجر و ثواب ايشان؛ يا غفور است در صدور تفريط از ايشان، و رحيم است مر وعده‌اى که ايشان را فرموده.
«1» تفسير صافى، جلد اوّل، صفحه 487 (به نقل از مجمع البيان)
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 547
نکته: تکرير تفضيل مجاهدين و مبالغه در آن اجمالا و تفصيلا، جهت تعظيم جهاد و ترغيب در آن است. و گويند: اول، غنيمت و ظفر و ذکر جميل؛ دوم، درجات عاليه در آخرت است. و به قولى درجه ارتفاع منزلت ايشان است نزد خدا، و درجات منازل ايشان است در جنت. و نزد بعضى قاعدون اول اضراء، و قاعدون باقى آنهايند که مأذون شدند در تخلف به جهت اکتفا به غير خود. و نزد بعضى اول مجاهدان با کفار، و ثانى مجاهدان به انفسند، و عليه قوله عليه السّلام: رجعنا من الجهاد الاصغر الى الجهاد الاکبر. «1» تبصره: مخفى نماند که مجاهدان مذکوره در آيه، کسانيند که در رکاب پيغمبر يا امام به اذن ايشان مقاتله نمايند. چه بکشند يا کشته شوند، اجر عظيم را دريافته است، نه اشخاصى که در قرون اخيره پيدا شدند و نام خود را مجاهد گذاشته، جان و مال و ناموس مسلمين را در معرض هتک و هدر قرار دادند و جز هواى نفسانى و شهوات و اجراء مقاصد طاغيان باديه غفلات همتى نداشتند.
هر آينه محاربين فى سبيل الشيطان و معاندين رسول السبحان بودند، چه در هيچ مذهب و ملتى اينگونه هتاکى و بى‌باکى را نسبت به هم کيش و آئين خود روا ندارند.
تنبيه: بدان که در زمان غيبت، جهاد با کفار واجب نيست، لکن جهاد با نفس را عموم مکلفين مأمورند که نفس را به لجام شريعت ملزم ساخته، به تازيانه مجاهدات و رياضات او را رام نمايند تا به سلامتى طى طريق کرده، مقصد عظمى و فوز کبرى را نائل گردند؛ چنانچه حضرت صادق عليه السّلام مى‌فرمايد: خوشا به حال بنده‌اى که با نفس و هوى و هوس خود جهاد کند. هر که لشگر هواى خود را بشکند به رضاى پروردگار، ظفر مى‌يابد. و هر که عقل او بر نفس اماره‌اش غالب شود به جهد و طاعت، پس بتحقيق که به فوز عظيم فايز گشته است.
«1» فروع کافى، جلد 5، کتاب الجهاد، صفحه 12، حديث 3، (نقل به مضمون)
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 548