اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ مَن يُهاجِر فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ يَجِد فِي الأَرض‌ِ مُراغَماً کَثِيراً وَ سَعَةً وَ مَن يَخرُج مِن بَيتِه‌ِ مُهاجِراً إِلَي اللّه‌ِ وَ رَسُولِه‌ِ ثُم‌َّ يُدرِکه‌ُ المَوت‌ُ فَقَد وَقَع‌َ أَجرُه‌ُ عَلَي اللّه‌ِ وَ کان‌َ اللّه‌ُ غَفُوراً رَحِيماً (100)
و کسي که هجرت کند و از وطن خود خارج شود در طريق الي اللّه ميبايد در روي زمين راه‌هاي بسياري و توسعه در اموري و کسي که از منزلش بيرون رود و رو بخدا و رسول رود پس از آن مرگ او را دريابد پس اجر او نزد خدا ثابت و محفوظ ميشود و خداوند آمرزنده و مهربان است.
وَ مَن يُهاجِر فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ منحصر نيست بمهاجرين در زمان پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم که از اوطان خود آمدند مدينه و تشرف پيدا کردند بلکه هر مسافرتي که براي امر دين باشد مثل تشرّف بحج و زيارت ائمه طاهرين (ع) و تحصيل علم دين و امثال اينها را شامل است و دليل بر اينکه مدّعي اطلاق آيه شريفه و تمسّک ائمه عليهم السلام در موارد خاصه مثل اينکه در حق زرارة که فرستاده بود فرزند خود را که تشرف پيدا کند خدمت موسي بن جعفر (ع) و معرفت پيدا کند و قبل از وصول خبر باو وفات نمود حضرت فرمود
(انّي لارجو ان يکون زرارة ممن قال اللّه فيهم وَ مَن يَخرُج مِن بَيتِه‌ِ مُهاجِراً إِلَي اللّه‌ِ وَ رَسُولِه‌ِ
الاية و مفصل است رجوع ببرهان کنيد، و در مجمع از حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم نقل ميکند رواية حسن که فرمود
(من فرّ بدينه من ارض الي ارض و ان کان شبرا من الارض استوجب الجنة و کان رفيق ابراهيم و محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم)
و غير اينها.
يَجِد فِي الأَرض‌ِ مُراغَماً کَثِيراً از تفسير علي بن ابراهيم اي خيرا کثيرا رغم بمعني خاک است و از اينکه باب است ارغام انف در حال سجده دماغ بخاک ماليدن، و انسان اگر عملي کرد که موجب سرکوبي کسي باشد و خفة و ذلة
جلد 5 - صفحه 184
او شود ميگويند رغم انف فلان چنانچه سجده موجب رغم انف شيطان ميشود و اسلام موجب رغم انف مشرکين ميگردد و نحو اينها، و مراغم کسي را گويند که از دار ذلة و هوان خارج شود و بدار عزّت و رفعت برود و سعة وسعت روزي و آسايش و راحتي خيال و بر طرف شدن اضطراب و توحّش است.
وَ مَن يَخرُج مِن بَيتِه‌ِ تعبير ببيت يعني محل سکونت او مُهاجِراً إِلَي اللّه‌ِ وَ رَسُولِه‌ِ و هجرت بسوي امام (ع) و علماء دين براي اخذ علوم و احکام و هجرت براي اقامه وظائف مشروعه هم هجرت الي اللّه و رسوله است.
ثُم‌َّ يُدرِکه‌ُ المَوت‌ُ اجل رسيد و لو بمقصد نرسد در سفر بميرد فَقَد وَقَع‌َ أَجرُه‌ُ عَلَي اللّه‌ِ چون سير در طريق حق بوده بمثوبات الهي نائل خواهد شد و ممکن است گفته شود کساني که در مقام پيدايش دين حق کوشش ميکنند و مسامحه و تقصير نميکنند اگر بميرند مشمول اينکه جمله ميشوند.
وَ کان‌َ اللّه‌ُ غَفُوراً از گناهان قبلي آنها گذشت ميکند رَحِيماً برحمت واسعه خود نائل ميفرمايد و از مثوبات او را محروم نميفرمايد.