اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذا کُنت‌َ فِيهِم فَأَقَمت‌َ لَهُم‌ُ الصَّلاةَ فَلتَقُم طائِفَةٌ مِنهُم مَعَک‌َ وَ ليَأخُذُوا أَسلِحَتَهُم فَإِذا سَجَدُوا فَليَکُونُوا مِن وَرائِکُم وَ لتَأت‌ِ طائِفَةٌ أُخري لَم يُصَلُّوا فَليُصَلُّوا مَعَک‌َ وَ ليَأخُذُوا حِذرَهُم وَ أَسلِحَتَهُم وَدَّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا لَو تَغفُلُون‌َ عَن أَسلِحَتِکُم وَ أَمتِعَتِکُم فَيَمِيلُون‌َ عَلَيکُم مَيلَةً واحِدَةً وَ لا جُناح‌َ عَلَيکُم إِن کان‌َ بِکُم أَذي‌ً مِن مَطَرٍ أَو کُنتُم مَرضي أَن تَضَعُوا أَسلِحَتَکُم وَ خُذُوا حِذرَکُم إِن‌َّ اللّه‌َ أَعَدَّ لِلکافِرِين‌َ عَذاباً مُهِيناً (102)
و زماني که بوده باشي در جمله مجاهدين پس بپا دار براي آنها نماز را يعني بامامت بايست براي نماز و مجاهدين دو قسمت شوند يک قسمت مقابل کفار مشغول جهاد باشند و يک قسمت اقتداء کنند در رکعت اولي و زماني که سجده کردند و رکعت تمام شد و بايد اسلحه جنگ را همراه داشته باشند پس آنها بروند براي جهاد و دسته دوم بيايند و اقتداء کنند و اسلحه دفاعيه و حربيه را با خود نگاه دارند زيرا کفار ميخواهند که مسلمين اگر غافل شوند از اسلحه و با آنها نباشد و از امتعه سفر هم غافل شوند يک مرتبه حمله کنند بر شماها و بأسي نيست بر شما اگر بواسطه شدّت باران يا مرض که از جراحات بشما وارد شده اسلحه حربي را کنار گذارند مثل شمشير و خنجر و نيزه و تير ولي اسلحه دفاعي و حفظي مثل زره و کلاه خود و سپر را همراه داشته باشند خداوند مهيّا فرموده براي کفار عذاب خوار کننده را.
اينکه آيه شريفه راجع بنماز خوف است که بجماعت بجا بياورند و کلمات مفسرين و فتاواي عامه در اينکه باب اختلاف زيادي دارد لکن آنچه مستفاد از اخبار اهل بيت و فتاواي علماء شيعه ميشود اينست که امام بايستد بنماز و لشگر دو طائفه
جلد 5 - صفحه 188
شوند يک طائفه اقتداء کنند که مفاد إِذا کُنت‌َ فِيهِم فَأَقَمت‌َ لَهُم‌ُ الصَّلاةَ فَلتَقُم طائِفَةٌ مِنهُم مَعَک‌َ است و بايد اسلحه خود را با خود دارند وَ ليَأخُذُوا أَسلِحَتَهُم و رجوع از ضمير تأنيث بضمير جمع يکي از محسنات بديعيه است چنانچه در آيه شريفه وَ إِن طائِفَتان‌ِ مِن‌َ المُؤمِنِين‌َ اقتَتَلُوا الاية حجرات آيه 9.
فَإِذا سَجَدُوا که رکعت اول تمام شد و امام براي رکعت دوم بر خواست اينها قصد فرادي کنند و يک رکعت ديگر را باسرع وقت تمام کنند و بروند در مقابل کفار و امام قرائت را طول دهد تا طائفه دوم بيايند و برکعت دوم اقتدا کنند و در موقع تشهد امام برخيزند و يک رکعت ديگر را بجا آورند و بهتر اينست که امام تشهد را طول دهد تا مأمومين با امام سلام دهند که مفاد فَليَکُونُوا مِن وَرائِکُم وَ لتَأت‌ِ طائِفَةٌ أُخري لَم يُصَلُّوا فَليُصَلُّوا مَعَک‌َ است، و بايد طائفه دوم اسلحه و اسباب حفظ را همراه داشته باشند وَ ليَأخُذُوا حِذرَهُم وَ أَسلِحَتَهُم.
سپس بيان حکمت همراه داشتن حذر و اسلحه را ميفرمايد بجمله وَدَّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا لَو تَغفُلُون‌َ عَن أَسلِحَتِکُم وَ أَمتِعَتِکُم و همراه نداشتن اسلحه و امتعه فَيَمِيلُون‌َ عَلَيکُم يعني حمله کنند بر شما مَيلَةً واحِدَةً يک مرتبه.
سپس حکم ترخيص آمد که اگر همراه داشتن اسلحه براي شما موجب زحمت ميشود يا از جهت باريدن باران يا از جهت مرض که از کفار بشما آسيبي رسيده باشد مانعي ندارد اسلحه را کنار گذاريد ولي اسباب حفظ را نگاه داريد که مفاد وَ لا جُناح‌َ عَلَيکُم إِن کان‌َ بِکُم أَذي‌ً مِن مَطَرٍ أَو کُنتُم مَرضي أَن تَضَعُوا أَسلِحَتَکُم وَ خُذُوا حِذرَکُم است.
سپس ميفرمايد إِن‌َّ اللّه‌َ أَعَدَّ لِلکافِرِين‌َ عَذاباً مُهِيناً هم در دنيا بدست مجاهدين اسلام کشته شوند يا اسير گردند يا بخفّت و خواري فرار کنند و هم در آخرت بجهنم واصل شوند. و در مجمع البيان حديث مفصّلي در اينکه باب نقل
جلد 5 - صفحه 189
ميکند منسوب بابي حمزه ثمالي مشتمل بر دو معجزه از رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم که خلاصه مضمونش اينست که پيغمبر (ص) نماز ظهر را بتمامه با اصحاب بجا آورد و اصحاب اسلحه خود را کنار گذارده بودند کفار چون مشاهده کردند تصميم گرفتند که در نماز عصر حمله کنند اينکه آيه نازل شد و حضرت نماز عصر را باين کيفيت انجام دادند، و ديگر آنکه حضرت براي قضاء حاجت اسلحه خود را کنار گذارده و از اصحاب دور شدند يک نفر از مشرکين بنام عورث متوجه آن حضرت شد و با شمشير کشيده بر سر حضرت آمد و گفت محمّد کي تو را از دست من نجات ميدهد فرمود خدا ناگهان شمشير از دستش افتاد و بدنش لرزيد و روي زمين افتاد حضرت شمشير او را برداشت و روي بدن نحس او نشست فرمود کي تو را از من نجات ميدهد گفت احدي نيست فرمود آيا شهادت بتوحيد و رسالت من ميدهي گفت نه لکن عهد ميکنم که با تو نجنگم و اعانت دشمنانت را هم نکنم حضرت او را رها کرد و شمشيرش را باو رد فرمود تا آخر حديث.