اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَإِذا قَضَيتُم‌ُ الصَّلاةَ فَاذکُرُوا اللّه‌َ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلي جُنُوبِکُم فَإِذَا اطمَأنَنتُم فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ إِن‌َّ الصَّلاةَ کانَت عَلَي المُؤمِنِين‌َ کِتاباً مَوقُوتاً (103)
پس زماني که نماز را بجا آورديد پس ذکر الهي را چه در حال ايستادن يا نشستن يا بپهلو افتادن باشد بگوئيد پس زماني که مطمئن شديد پس بپا داريد نماز را زيرا نماز بر مؤمنين نوشته شده لازم است و فرض واجب.
فَإِذا قَضَيتُم‌ُ الصَّلاةَ بآن کيفيت که در آيه قبل بيان شد بايد خدا را متذکر باشيد و دائما مشغول ذکر باشيد فَاذکُرُوا اللّه‌َ پس از فراغ نماز قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلي جُنُوبِکُم حال است براي فاذکروا، و علي جنوبکم جار و مجرور در محل
جلد 5 - صفحه 190
نصب است.
فَإِذَا اطمَأنَنتُم از حملات دشمن پس بپا داريد نماز را بکيفيت کامل فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ إِن‌َّ الصَّلاةَ کانَت عَلَي المُؤمِنِين‌َ کِتاباً مَوقُوتاً اي فرضا واجبا
(تنبيهان)
الاول- راجع بصلاة مغرب در باب مطارده اخبار مختلف است در بعضي دارد که طائفه اولي دو رکعت آن را بجماعت کنند و پس از تشهد اول قصد فرادي نمايند يک رکعت ديگر را تمام کنند و بروند مقابل دشمن و طائفه دوم در رکعت سوم اقتداء کنند، و در بعض ديگر دارد يک رکعت با طائفه اولي و دو رکعت با طائفه ثانيه، و تحقيق کلام تخيير است چنانچه در غير مورد مطارده هم مأمومين ميتوانند در اثناء نماز قصد فرادي کنند و بقيه را تمام کنند و ميتوانند در هر رکعتي اقتداء کنند.
(تنبيه دوم)
اينکه اگر محاربه بجايي رسيد که دست و بغل شدند و دشمن مجال نماز و لو باين کيفيت نداد بايد در حال جنگ نماز گذارند و لو بايماء و اشاره در رکوع و سجود حتي بذکر عوض هر رکعتي قناعت کنند چنانچه در جنگ صفين چهار نماز ظهر، عصر، مغرب و عشاء اصحاب امير المؤمنين باين کيفيت انجام دادند و بالاخره بر هر تقديري نماز ساقط نميشود حتي غريق و حريق و مهدوم عليه.