اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يَستَخفُون‌َ مِن‌َ النّاس‌ِ وَ لا يَستَخفُون‌َ مِن‌َ اللّه‌ِ وَ هُوَ مَعَهُم إِذ يُبَيِّتُون‌َ ما لا يَرضي مِن‌َ القَول‌ِ وَ کان‌َ اللّه‌ُ بِما يَعمَلُون‌َ مُحِيطاً (108)
حياء ميکنند و مخفي ميکنند خيانت خود را از مردم و از خدا حياء نميکنند و بر خدا مخفي نيست عمل آنها و حال آنکه خدا با آنها است عالم و ناظر باعمال آنها است زماني که در شب تصميم ميگيرند بگفتاري که مرضي الهي نيست و خداوند بآنچه عمل ميکنند احاطه دارد.
اينکه آيه شريفه و لو عطف بما سبق است که گفتند شخصي از مسلمين درعي (زره) سرقت کرده بود و براي اينکه کشف نشود انداخته بود در خانه يهودي که نسبت سرقت را باو بدهند و مسلمين او را تبرئه نمايند لکن مناط حکم در تمام معاصي جاريست اشخاص معصيت کار از مردم بسا خجلت ميکشند و حياء ميکنند و از خدا خجلت نميکشند با اينکه از بواطن و ظواهر آنها با خبر است و سزاوارتر است
جلد 5 - صفحه 197
که از او حياء کنند ولي اينکه مورد با ساير معاصي تفاوت دارد زيرا عمل زشتي را مثل خيانت را از کسي که مرتکب شده سلب کنند و نسبت بديگري که دامنش پاک است بدهند چه مؤمن و چه کافر باشد معصيت بزرگي است ولي ساير معاصي را در خفاء مردم مرتکب شدن و لو معصيت است و مستحق عقوبت اما ستر آن مذموم نيست بلکه شايد واجب باشد که اشاعه فاحشه نشود و امروز فساق و فجار نه از خداوند از مردم حياء ميکنند و علنا مرتکب فسق و فجور ميشوند و پرده حياء را دريده بلکه افتخار ميکنند و منکر در نزد آنها معروف و بالعکس ميگردد اعاذنا اللّه من شرور انفسنا لذا ميفرمايد يَستَخفُون‌َ مِن‌َ النّاس‌ِ مخفي ميکنند از مردم وَ لا يَستَخفُون‌َ مِن‌َ اللّه‌ِ ولي از خدا شرم نميکنند و حال آنکه وَ هُوَ مَعَهُم در قرآن است وَ نَحن‌ُ أَقرَب‌ُ إِلَيه‌ِ مِن حَبل‌ِ الوَرِيدِ ق آيه 16.
إِذ يُبَيِّتُون‌َ ما لا يَرضي مِن‌َ القَول‌ِ بيت از باب تفعيل بمعني شب را بروز آوردن است و يُبَيِّتُون‌َ جمع است يعني جماعتي که در شب اجتماع ميکنند و کمسيون دارند و بر مطلبي تصميم ميگيرند مثل اصحاب شيخين که شبها دور هم جمع ميشدند و ارد ميخواندند که فردا کياني را بياورند و از آنها بيعت بگيرند و روزها با شمشيرهاي برهنه درب خانه‌هاي مهاجر و انصار و آنها را بجبر و عنف و تهديد مي‌بردند براي بيعت تا آن شب را که تصميم گرفتند که علي عليه السّلام را براي بيعت ببرند و کردند آنچه کردند، و مورد آيه تصميم بر اينکه سرقت را از شخص سارق سلب کنند و گردن ديگري بار کنند لذا ميفرمايد ما لا يَرضي مِن‌َ القَول‌ِ يعني بنا بر امري که مرضي خدا و دين نيست مثل مثالي که ذکر شد و صدها مثال که ميان اهل باطل رواج دارد.
وَ کان‌َ اللّه‌ُ بِما يَعمَلُون‌َ مُحِيطاً احاطه نه مثل احاطه ظرف بمظروف است يا احاطه عرش و کرسي بجميع سماوات و ارض باشد يا جسمي بجسمي زيرا اينکه نحوه
جلد 5 - صفحه 198
احاطه فقط تماس سطح معقر محيط است بسطح محدب محاط بلکه احاطه قيموميت و قدرت و علم است بجميع ممکنات از ذره تا دره از مجردات تا ماديات از بسائط تا مرکبات که بقدر خردلي از علم و قدرت و قيموميت او خارج نيست چنانچه ميفرمايد ما يَکُون‌ُ مِن نَجوي ثَلاثَةٍ إِلّا هُوَ رابِعُهُم وَ لا خَمسَةٍ إِلّا هُوَ سادِسُهُم وَ لا أَدني مِن ذلِک‌َ وَ لا أَکثَرَ إِلّا هُوَ مَعَهُم الاية مجادله آيه 7، و احاطه از صفات ذات است چون ذات مقدس حق صرف الوجود است و غير متناهي و محدود بحدي نيست بجميع موجودات احاطه دارد و بافعال و اعمال و اقوال آنها ازلا و ابدا در ازل ميداند آنچه در ابد واقع شود و در ابد ميداند آنچه در ازل واقع شده نه ابتدايي براي ازليت آن بوده و نه انتهايي براي ابديت آن هست اول بلا اول است و آخر بلا آخر جل ثنائه و عم نواله و عظم شأنه.