اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ مَن يَعمَل سُوءاً أَو يَظلِم نَفسَه‌ُ ثُم‌َّ يَستَغفِرِ اللّه‌َ يَجِدِ اللّه‌َ غَفُوراً رَحِيماً (110) وَ مَن يَکسِب إِثماً فَإِنَّما يَکسِبُه‌ُ عَلي نَفسِه‌ِ وَ کان‌َ اللّه‌ُ عَلِيماً حَکِيماً (111) وَ مَن يَکسِب خَطِيئَةً أَو إِثماً ثُم‌َّ يَرم‌ِ بِه‌ِ بَرِيئاً فَقَدِ احتَمَل‌َ بُهتاناً وَ إِثماً مُبِيناً (112)
و کسي که عمل زشتي بکند يا ظلم بنفس خود کند سپس توبه کند و از خداوند
جلد 5 - صفحه 200
طلب آمرزش نمايد مي‌يابد خداوند را آمرزنده مهربان و کسي که معصيت نمايد ضررش عائد خودش ميشود و خداوند عالم بعمل او است و در حق او حکم فرما است و کسي که خطايي از او سر زند يا معصيتي مرتکب شود و گردن ديگري که دامنش پاک است بيندازد متحمل شده بهتان و معصيت آشکارا را.
توضيح کلام آنکه فاعل معاصي چه مرتکب قبايح عقليه باشد و چه محرمات شرعيه سه قسم است:
(قسم اول)
آنکه پس از ارتکاب نادم شود و از خدا طلب مغفرت نمايد البته خدا او را مي‌بخشد و ميآمرزد و مورد الطاف و مشمول رحمت خود ميگرداند که
التائب من الذنب کمن لا ذنب له
بلکه فَأُولئِک‌َ يُبَدِّل‌ُ اللّه‌ُ سَيِّئاتِهِم حَسَنات‌ٍ فرقان آيه 70 و آيات و اخبار در قبولي توبه بسيار است و مکرر متعرض شده‌ايم من جمله همين آيه که ميفرمايد وَ مَن يَعمَل سُوءاً سوء عمل زشت و قبيح و منکر را ميگويند شايد اشاره بقبائح عقليه باشد که در نظر عقلاء مورث کراهت و اشمئزاز ميشود.
أَو يَظلِم نَفسَه‌ُ که محرمات شرعيه است که مورد استحقاق عقوبت ميشود و ظلم بنفس خود ميکند که در معرض عذاب در ميآورد.
ثُم‌َّ يَستَغفِرِ اللّه‌َ توبه و طلب مغفرت ميکند يَجِدِ اللّه‌َ واجد کسي را گويند که چيزي از دست او رفته باشد سپس پيدا کند چنانچه گفتند که در عبارت مقتل دارد وجدت جثة بلا رأس که حضرت زينب برادر را پيدا کرد مثل اينکه زير سنگها و چوبها بود و مفقود بود پيدا نمود، و شخص عاصي خدا را از دست داده و از رحمت او دور شده و اگر موفق بتوبه شود مشمول الطاف او ميگردد.
(غفورا) آمرزنده (رحيما) مورد الطاف و رحمت او ميشود.
جلد 5 - صفحه 201
(قسم دوم)
آنکه مرتکب شود و نادم نگردد اينکه عمل کسب و تجارت او است که جز خسران و زيان بر او چيزي ندارد هم در دنيا نکباتش باو متوجه ميشود و هم در آخرت بعذابش دچار ميگردد و ظلم بجان خود کرده و گمان نکند که اعمالش از قلم الهي ميافتد و خدا بجزاي عملش نميپردازد که مفاد جمله دوم است وَ مَن يَکسِب إِثماً فَإِنَّما يَکسِبُه‌ُ عَلي نَفسِه‌ِ کسب زحمت تحصيل است و معاصي الهيه را مردم بچه زحمتها و مخارجات مرتکب ميشوند که حقيقة حماقت و خريت است که انسان اينکه مقدار تحمل کند و خود را جهنمي نمايد و خيال کند که خدا خبر ندارد يا در حق او حکم نميفرمايد که اينکه تمني است و رجاء بي‌موقع است وَ کان‌َ اللّه‌ُ عَلِيماً حَکِيماً
(قسم سوم)
که بدتر از قسم دوم است که مرتکب معصيت بشود و نسبت آن را بديگري بدهد که هم عقوبت معصيت را دارد و هم بهتان زده که چندين عقوبت دارد: ظلم بغير و اذيت باو و توهين و افتراء و هتک احترام و مفتضح کردن او و کذب و غيبت و امثال اينها که مفاد جمله سوم است وَ مَن يَکسِب خَطِيئَةً أَو إِثماً خطيئة معاصي است که از روي جهالت و حماقت سر زند و اثم معاصي است که از روي علم و عمد مرتکب شود فَقَدِ احتَمَل‌َ بُهتاناً که بغير نسبت دادن است وَ إِثماً مُبِيناً که دو عقوبت دارد هم عقوبت معصيت و هم عقوبت بهتان.
(ثُم‌َّ يَرم‌ِ بِه‌ِ بَرِيئاً) مثل تهمتي که زليخا بيوسف زد که خود اراده سوء کرده بود و نسبتش را بيوسف دارد
202