تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ مَنْ يَکْسِبْ إِثْماً فَإِنَّما يَکْسِبُهُ عَلى نَفْسِهِ وَ کانَ اللَّهُ عَلِيماً حَکِيماً (111)
وَ مَنْ يَکْسِبْ إِثْماً: و هر که کسب کند گناهى، و خواهد که بى‌گناهى را بدان متهم سازد، فَإِنَّما يَکْسِبُهُ عَلى نَفْسِهِ: پس جز اين نيست که مى‌کند اين عمل را بر نفس خود، يعنى ضرر کسب آن گناه از نفس او به ديگرى تعدى نکند، بلکه عائد نفس خودش شود. وَ کانَ اللَّهُ عَلِيماً حَکِيماً: و هست خدا، دانا به آنچه مرتکب شوند از معاصى، حکم کننده در مجازات هر عملى.
تبصره: حال بنا به فرمايش مخبر صادق، مکافات هر عمل بدى، مرجعش به خود نفس است. پس عقل و وجدان حکم مى‌کند به اينکه انسان عاقل
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 566
حتى المقدور سعى در افعال نيک نمايد و از ارتکاب اعمال بد و گناهان محترز باشد تا سعادت ابديه را دارا شود.
اسکندر ذو القرنين در موقعى که سمند عزيمت جهت تسخير ممالک به هر سو مى‌تاخت، به قومى رسيد که از دنيا دست کشيده و دامن از آلايش علايق برچيده. از جمله عادات ايشان بود که قبرى چند کنده، هر صباح بر سر آنها رفته، جاروب مى‌نمودند و همانجا به نماز مشغول مى‌شدند و گياه مى‌خوردند و بدان معاش مى‌گذرانيدند. ذو القرنين، رسولى به خدمت پادشاه آنها فرستاد.
او را نزد خود طلبيد. جواب گفت: مرا با اسکندر احتياجى نيست. اسکندر به نزد او رفت. بعد از ملاقات پرسيد: چرا مال و اسباب نداريد و همت بر تحصيل آن نمى‌گماريد تا فوايد آن عايد شما گردد؟ فرمود: به سبب آنکه دنيا را مکروه مى‌داريم و خانه دل را به نقش محبت آن نمى‌گماريم که ادراک چاشنى لذاتش، نفس را مشتاق و طامع آن سازد. پرسيد از سبب قبور، فرمود: براى آنکه ديدن اين قبور، آمال را کم؛ و تيشه انديشه مردن، گياه هوى و هوس را از زمين خاطر مى‌کند. پرسيد چرا گاو و گوسفند به هم نمى‌رسانيد تا از شير و گوشت آنها تمتع گرفته، خود را از تعب برهانيد؟ فرمود: براى آنکه نمى‌خواهيم شکم‌هاى خود را قبور حيوانات کنيم، و خوردن گياه، آتش جوع را نيز فرو نشاند. و از طعام هر چه از دهان گذشت، ديگر احساس طعم آن نمى‌شود، و خوب و بد و تلخ و شيرين همه يکسانند.
بعد دست خود را دراز کرد، کاسه سرى برداشت خطاب به اسکندر نمود و گفت: مى‌دانى اين کاسه سر کيست، پادشاهى است که خداى تعالى او را سلطنت بر اهل زمين داده بود، و ظلم و ستم مى‌نمود. خداوند او را هلاک ساخت، به دست اجل از سرير ملکش فرو کشيد و اعمالش را ضبط نموده، روز حساب مکافات آن را به او خواهد داد. بعد کاسه پوسيده سر ديگر را برداشته، گفت: اين را مى‌شناسى؟ اين نيز پادشاهى بود بعد از آن پادشاه ظالم، و از ظلم و سوء عاقبت پادشاه سابق عبرت گرفته، با رعيت رعايت عدل و داد نمود.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 567
عاقبت کار او بر اين است اعمال او را خداوند ثبت و ضبط نموده، روز قيامت پاداش آن را به او خواهد داد. و اشاره به کاسه سر اسکندر نمود، فرمود: اين نيز چنين خواهد شد. اسکندر گفت: راضى به مصاحبت من مى‌شوى، که مرا به جاى برادر باشى، وزارت خود را به تو تفويض کنم و در مال و اسباب تو را شريک گردانم. فرمود: بين من و تو اجتماع در يک جا مناسب نيست. به جهت ملک و مالى که در دست تو مى‌باشد، مردم با تو دشمن، و من چون فاقد آنم با من دوست هستند، يعنى ما به النزاع مردمان، مال و اسباب دنيوى است، چون تو دامن به آن آلوده و من خاطر از آن آسوده‌ام، همگى با تو در مقام خلاف، و جملگى با من در صفا مى‌باشند. القصّه به مصاحبت و مؤانست اسکندر راضى نشد، او را وداع کرده، از آنجا گذشت.