تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
لا خَيْرَ فِي کَثِيرٍ مِنْ نَجْواهُمْ إِلاَّ مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِکَ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْراً عَظِيماً (114)
ترجمه
نيست خيرى در بسيارى از رازگوئى ايشان مگر کسيکه امر کند بصدقه يا کار شايسته يا اصلاح ميان مردم و کسيکه بجا آورد اين را براى طلب خوشنودى خدا پس زود باشد که دهيم او را مزدى بزرگ.
تفسير
نجوى و رازگوئى و پى گوشى صحبت کردن مردم غالبا بى‌ثمر بلکه مضّر است و اسباب بدگمانى و تزلزل و دلسردى دوستان ميشود و خلاف صفا و مروّت و مودّت است و اين عمل بالذات خيرى در آن نيست مگر امر راجحى موجب شود که نجوى بواسطه آن داراى خير شود و آن احسان بخلق خدا است که يا تهيه وسائل صدقه دادن
جلد 2 صفحه 124
بمستحق است يا وادار نمودن مردم است بکاريکه حسن عقلى يا شرعى داشته باشد يا رفع کدورت بين برادران دينى و ايجاد مودت ميان آنها است و بعبارت ديگر يا ايصال نفع مادّى است به برادران دينى يا ايصال نفع معنوى يا دفع ضرر است از آنها و کسيکه چنين نجوائى نمايد نه بقصد ربا و سمعه و ساير اغراض دنيوى بلکه براى رضاى خدا خداوند در آخرت باو اجر عظيم عنايت خواهد فرمود و در کافى و عياشى و قمى از حضرت صادق (ع) نقل نموده که مراد بمعروف قرض است و بنظر حقير از باب مثال بمناسبت صدقه بيان فرموده‌اند و قمّى از آنحضرت نقل فرموده که خداوند در قرآن کيد نمودن را واجب فرموده پرسيدند که چگونه است کيد کردن فرمود آنستکه روى تو گشاده‌تر باشد از روى برادر مؤمنت پس با او کيد کنى و اين آيه را تلاوت فرمودند حقير عرض ميکنم چون خوشروئى با مردم هم احسانى است و آن بقدرى مطلوب خدا است که نجوى را با آنکه بالذات داراى خير نيست داراى خير و موجب اجر عظيم نموده و آن بحسب مقامات مختلف است گاهى واجب ميشود مثل آنکه مقدمه ارشاد و هدايت شود و در منهج در نقل اين حديث لفظا و معنى اشتباه عجيبى شده است و نيز قمى از حضرت امير المؤمنين (ع) در ذيل اين آيه نقل فرموده که خداوند واجب فرموده است بر شما زکوة جاه را چنانچه واجب فرموده است بر شما زکوة مال را و در منهج بر معنى حديث اضافه فرموده که زکوة جاه اظهار بشاشت و خوشروئى است براى همه مردمان با آنکه اين اضافه در حديث نيست و بنظر حقير زکوة جاه سعى در حوائج مردم است و در کافى از حضرت صادق (ع) نقل نموده که کلام بر سه قسم است راست و دروغ و اصلاح بين مردم و اصلاح را تفسير فرموده که از کسى سخنى در باره کسى بشنوى و مخالفت با هواى نفس خود کنى و بطرف بگوئى که فلانى در باره تو چنين و چنان مدح و ثنا نمود بر خلاف آنچه شنيدى از او حقير عرض مى‌کنم اينکه در روايت اصلاح قسيم راست و دروغ شده است براى آنستکه اگر چه دروغ است ولى مانند راست مطلوب است بلکه از راست بهتر است بلکه راست در چنين موردى مبغوض است و در خصال از آنحضرت نقل نموده است که پيغمبر (ص) فرمود در سه مورد دروغ مستحسن است کيد در جنگ و وعده بزن و اصلاح ميان مردم.
جلد 2 صفحه 125