اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ مَن يُشاقِق‌ِ الرَّسُول‌َ مِن بَعدِ ما تَبَيَّن‌َ لَه‌ُ الهُدي وَ يَتَّبِع غَيرَ سَبِيل‌ِ المُؤمِنِين‌َ نُوَلِّه‌ِ ما تَوَلّي وَ نُصلِه‌ِ جَهَنَّم‌َ وَ ساءَت مَصِيراً (115)
و کسي که مخالفت و معانده کند پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم را بعد از آني که راه هدايت
جلد 5 - صفحه 206
بر او واضح شده و متابعت کند غير راه مؤمنين را ما وا ميگذاريم او را با آني که تولي و دوستي و متابعت ميکند و او را واصل ميکنيم بجهنم و بد بازگشتي است از براي او.
علماي عامه استدلال کردند باين آيه براي حجيت اجماع بر خلافت ابي بکر و اينکه شما شيعه متابعت نميکنيد سبيل مؤمنين را و مشمول اينکه آيه شده‌ايد جواب- مثلي است معروف که گفتند شخصي سؤال کرد که آن دختر امام که سگ در دريا او را پاره کرد که بود، جواب دادند اولا دختر نبود و پسر بود و ثانيا از امام نبود از پيغمبر بود و ثالثا دريا نبود صحرا بود و رابعا سگ نبود و گرگ بود و خامسا دروغ بود راست نبود.
لذا مي‌گوييم اولا بر خلاف ابي بکر اجماعي نبود که منع صغري باشد و ما باشد انکار انکار ميکنيم.
و ثانيا اينکه حجيت ندارد و اينکه آيه دلالت ندارد.
و ثالثا اينکه آيه دليل بر بطلان خلافت ابي بکر است و دليل ما است نه بر اثبات و دليل شما باشد و اينکه موضوع را ما مفصلا در جلد دوم کلم الطيب از صفحه 70 تا 97 قريب بسي صفحه بيان کرده‌ايم رجوع فرمائيد، و در اينجا بمناسبت اينکه آيه در تحت چند سطر اشاره ميکنيم:
اولا مخالفين ابي بکر بمقتضاي نقل خود عامه در کتب خود علي عليه السّلام و اهل بيتش، عباس و دو پسرش، سعد بن عباده با قبيله‌اش، جماعتي از طايفه خزرج و جمعي از قريش و ابي سفيان و ابي قحافه پدر ابي بکر و حباب بن منذر و زبير و پسران ابي لهب که اشعاري در اينکه باب سروده و قيس بن سعد که سياف رسول اللّه صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بوده و اسامة بن زيد که امير بر ابي بکر و عمر بود و دوازده نفر که در مسجد با ابي بکر محاجه کردند و غير اينها که از اکابر صحابه بودند بعلاوه بسياري
جلد 5 - صفحه 207
از مهاجر و انصار ساکت بودند بعلاوه جماعتي از آنهايي که بيعت کردند از روي جبر و عنف بود و با اينکه وضع چگونه دعوي اجماع ميکنيد و اگر بگويي که شما شيعه مي‌گوييد (ارتد بعد رسول اللّه الا اربعة او خمس) جواب ارتداد آنها براي کوتاهي از نصرت علي بود نه براي همراهي با ابي بکر.
و ثانيا حجيت اجماع براي کشف از رأي معصوم است يا بدخول امام يا بقاعده لطف يا از طريق حدث قطعي و هيچکدام در مورد ابي بکر نبوده.
و ثالثا ابي بکر و عمر و اتباع آنها مشمول صدر آيه شريفه هستند وَ مَن يُشاقِق‌ِ الرَّسُول‌َ مِن بَعدِ ما تَبَيَّن‌َ لَه‌ُ الهُدي زيرا در غدير خم بنحو تواتر بين فريقين پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم علي عليه السّلام را نصب فرمود و اينها مخالفت کردند و همچنين در مرض موت که قلم و دوات خواست که بنويسد چيزي را که هرگز گمراه نشوند نگذاردند و عمر گفت دعوا الرجل فانه يهجر و بسيار از موارد ديگر، تخلف از جيش اسامه، فرار از زحف و غير اينها.
و رابعا- جمله وَ يَتَّبِع غَيرَ سَبِيل‌ِ المُؤمِنِين‌َ عطف بجمله و من يشاقق است که مقيد بجمله مِن بَعدِ ما تَبَيَّن‌َ لَه‌ُ الهُدي است باقتضاي عاطف و معطوف و تبين له الهدي در مورد اول الکلام است بلکه تبين غي واضح و روشن است.
و خامسا مراد از المؤمنين اگر جميع مؤمنين است همچه مصداقي در مورد اختلافات تحقق پذير نيست و اگر بعض مؤمنين است در موضوع علي و عايشه در جنگ جمل و علي عليه السّلام و معويه در صفين و حسين عليه السّلام و يزيد در کربلا کدام يک غير سبيل مؤمنين را متابعت کردند.
و تحقيق کلام اينست که سبيل مؤمنين بعد از تبين هدي واجب است متابعت کردن و متابعت غير اينها مورد نُوَلِّه‌ِ ما تَوَلّي است که هر کس مخالفت کرد با آنکه متابعت کرده محشور خواهد شد (حشر محبان علي با علي حشر محبان
جلد 5 - صفحه 208
عمر با عمر) وَ نُصلِه‌ِ جَهَنَّم‌َ جايگاه مخالفت رسول و متابعت غير سبيل مؤمنين بعد از اقامه حجت و تبين هدي جهنم است وَ ساءَت مَصِيراً و بسيار بد جايگاه است و بد بازگشت است.